Sposoby na kaca i jak go uniknąć?

Opublikowano 06.01.2022

Sposoby na kaca i jak go uniknąć?

Kac jest to złe samopoczucie pojawiające się w ciągu kilku godzin po spożyciu alkoholu. Nie jest groźny, jednak może zepsuć wrażenie po niejednym udanym przyjęciu.

Przyczyny powstawania kaca

Nieprzyjemne odczucia po przyjęciu zbyt dużej ilości alkoholu etylowego zaczynają ujawniać się kiedy stężenie alkoholu we krwi zbliża się do zera. Najczęstszymi symptomami kaca są: uczucie pragnienia, suchość w jamie ustnej, osłabienie, ból i zawroty głowy, zaburzenia nastroju i zachowania, uczucie rozbicia, drżenie rąk, tachykardia, nadwrażliwość na światło i dźwięk, zaburzenia żołądkowo jelitowe (nudności, wymioty, ból brzucha, biegunka). Mogą wystąpić także zaburzenia snu, pamięci, uwagi i osłabienie zdolności psychomotorycznych. 


Objawów kaca nie należy mylić z objawami zatrucia alkoholem etylowym, które może być stanem zagrożenia życia. Jeśli po spożyciu alkoholu wystąpią symptomy takie jak: silne wymioty, splątanie i zaburzenia świadomości, drgawki, zmniejszenie napięcia mięśniowego, zaburzenia oddechu, sinica, hipotermia należy natychmiast skontaktować się z lekarzem. 


Na wystąpienie objawów kaca bardziej narażone są kobiety ze względu na mniejszą zawartość wody w organizmie, mniejszą masę ciała oraz mniejsze tempo metabolizmu alkoholu. Wystąpieniu kaca sprzyja także starszy wiek i pochodzenie azjatyckie. Większe nasilenie kaca obserwuje się przy jednoczesnym stosowaniu alkoholu i nikotyny, ponieważ obie te substancje działają neurotoksycznie. Papierosy zaburzają proces oddychania wewnątrzkomórkowego, co powoduje jeszcze większe zakwaszenie organizmu i utrudnia detoksykację. “Syndrom dnia następnego” jest bardziej prawdopodobny przy piciu trunków o nasyconym kolorze i bogatym smaku, przy mieszaniu różnych rodzajów alkoholi i napojów, szczególnie gazowanych oraz przy spożywaniu alkoholu na czczo. Obalono natomiast tezę mówiącą, że mocniejszy alkohol spożyty przed słabszym chroni przed wystąpieniem kaca. Nie jest ważna kolejność przyjmowanych trunków, a ich ilość i indywidualna zdolność do metabolizowania.  


Nie jest jasno wyjaśnione, dlaczego po zmetabolizowania alkoholu przez organizm zaczynają  pojawiać się przykre objawy. Jedna z teorii mówi, że przyczyną jest toksyczny wpływ metabolitów alkoholu etylowego, przede wszystkim aldehydu octowego. Blokada enzymu usuwającego aldehyd z organizmu - dehydrogenazy aldehydowej, znacznie zwiększa nasilenie objawów “choroby dnia następnego”. Jest to szczególnie widoczne wśród Japończyków, u których częściej niż u innych nacji występuje mniej aktywna izoforma tego enzymu. Stężenie aldehydu octowego po spożyciu takiej samej ilości alkoholu jak przedstawiciel innego kraju, jest u nich 10 - 20 razy większe. Skutkuje to zespołem nietolerancji alkoholu objawiającym się m.in. zaczerwieniem twarzy, tachykardią, niedociśnieniem, wymiotami, zmiennością nastroju i sennością. W farmakologii wykorzystano efekt blokowania dehydrogenazy aldehydowej do leczenia uzależnienia od alkoholu. Lek - Disulfiram powoduje, że po spożyciu nawet niewielkiej ilości alkoholu pojawiają się silne objawy kaca, które mają zniechęcić do dalszego spożywania trunku. 


Kac spowodowany może być także szkodliwym wpływem zaburzeń równowagi wodno- elektrolitowej i kwasowo- zasadowej na komórki mózgu i innych narządów. 


Kolejna teoria głosi, że za powstanie kaca odpowiedzialne są domieszki innych substancji zawartych w alkoholu np. metanolu, glikolu, acetonu lub tanin. Im większe nasycenie barwy i bardziej wyrazisty smak alkoholu, tym większa częstotliwość i nasilenie objawów kaca. Dlatego mniejsze ryzyko wystąpienia objawów następuje po spożyciu napojów powstałych na bazie alkoholu rektyfikowanego (czysta wódka) niż po spożyciu piwa, wina lub wódek gatunkowych (rum, gin, brandy, whisky).


Według teorii Piliniusza kac może być spowodowany stresem oksydacyjnym. W wyniku metabolizmu alkoholu powstaje zbyt dużo wolnych rodników, które usuwane są z organizmu w sposób niewystarczający. Glutation - jeden z najważniejszych antyoksydantów zużywany jest przez organizm zbyt szybko, a do odbudowy jego zapasów potrzebne są większe niż standardowe ilości aminokwasów m.in. L - cysteiny. Cysteina zawarta jest m.in. w pierwszym leku na kaca, wynalezionym 20 wieków temu - sowich jajach. 

Dlaczego pojawiają się objawy kaca?

Jedną z przyczyn wystąpienia objawów po spożyciu nadmiernej ilości alkoholu jest zaburzenie równowagi wodno - elektrolitowej. Alkohol hamuje działanie hormonu antydiuretycznego - wazopresyny co powoduje, że produkowana jest większa ilość moczu. Skutkuje to odwodnieniem komórek, co objawia się nasilonym uczuciem pragnienia, suchością w jamie ustnej, bólem i zawrotami głowy oraz osłabieniem. Wielomocz sprzyja także usuwaniu nadmiernych ilości elektrolitów. Niedobór potasu, sodu, wapnia, fosforanów i magnezu objawia się drżeniem, skurczami i bólami mięśni, obrzękami, osłabieniem, pogorszeniem samopoczucia, zaburzeniami rytmu i kołataniem serca. Na zaburzenia wodno - elektrolitowe wpływ mają także zwiększona potliwość i wymioty, które mogą wystąpić po spożyciu alkoholu. 


Spożywanie alkoholu powoduje zaburzenie gospodarki węglowodanowej. W normalnych warunkach przy zbyt małym stężeniu glukozy we krwi trzustka wydziela  glukagon, co stymuluje wątrobę do uwolnienia zapasów glukozy i wyrównania glikemii. Jeśli jednak w krwioobiegu obecny jest alkohol, wątroba w pierwszej kolejności zajmuje się detoksykacją, a nie kontrolą glikemii. Sprzyja to wystąpieniu hipoglikemii, która objawia się drżeniem, kołataniem serca, zaburzeniami zachowania oraz zmęczeniem.     


Jednymi z bardziej uciążliwych objawów kaca są zaburzenia żołądkowo- jelitowe w postaci bólów brzucha, nudności i wymiotów. Spowodowane są one podrażnieniem śluzówki żołądka i jelit, zwiększeniem wydzielania kwasu żołądkowego i enzymów trzustkowych oraz opóźnieniem opróżniania żołądkowego. Osłabiona jest także perystaltyka, co sprzyja luźnym stolcom. 


Spożywanie alkoholu sprzyja także zaburzeniom rytmu snu i czuwania. Sen jest zbyt krótki, słabej jakości, z przerwami. Osoby z “syndromem dnia poprzedniego” mogą przez to czuć się zmęczone, skołowane i niedospane. 


Alkohol powoduje rozszerzenie się naczyń, zarówno skórnych co skutkuje zaczerwienieniem, uczuciem gorąca i zwiększoną potliwością, jak i mózgowych co możemy obserwować jako  poalkoholowy ból głowy. 

Sposoby by uniknąć kaca

Mimo iż nie wynaleziono jeszcze środka, który ze stuprocentową pewnością zapobiegałby wystąpieniu kaca, istnieją sposoby, które czynią objawy “syndromu dnia poprzedniego” mniej dokuczliwymi. Przede wszystkim należy zachować umiar gdyż duże dawki alkoholu, pite z wysoką częstotliwością zwiększają ryzyko wystąpienia kaca. 


Jeśli impreza planowana jest z wyprzedzeniem, warto na parę dni przed rozpocząć przygotowania. Przez kilka dni można suplementować witaminę C oraz B12, by zapobiec ewentualnym niedoborom, które sprzyjają powstawaniu kaca. 


Przed rozpoczęciem spożywania alkoholu należy być wyspanym i wypoczętym. Powinno się zjeść spory posiłek, najlepiej tłuszczowy, gdyż picie na pusty żołądek powoduje szybsze wchłanianie alkoholu. Podczas przyjęcia nie zaleca się spożywania dużej ilości słonych przekąsek gdyż działają drażniąco na żołądek. Zamiast tego warto sięgnąć po konkretne, najlepiej ciepłe posiłki zmniejszając tym samym ryzyko hipoglikemii oraz spowalniając tempo wchłaniania alkoholu. Ważne jest by pamiętać o piciu dużych ilości niegazowanej wody mineralnej. Zapobiega to odwodnieniu, które jest główną przyczyną wystąpienia objawów kaca. Alkoholu nie należy także łączyć z innymi używkami np. papierosami, gdyż zaburza to proces detoksykacji etanolu. 


Istnieją zasady określające jakich trunków należy unikać oraz w jaki sposób pić, by zmniejszyć szansę na wystąpienie przykrych objawów dnia następnego. Kolejne porcje alkoholu powinno się wypijać w odstępach co najmniej dwudziestominutowych, gdyż tyle czasu potrzeba by alkohol wchłonął się do krwioobiegu. Nie powinno się przetrzymywać trunku w jamie ustnej ani pić przez słomkę, ponieważ to zwiększa tempo wchłaniania alkoholu. By zapobiec zaburzeniom żołądkowo- jelitowym powinno się unikać mieszania alkoholi oraz spożywania kolorowych napojów gazowanych. Im mniejsza zawartość dodatkowych substancji w alkoholu m.in metanolu tym mniejsza szansa na wystąpienie kaca, dlatego zaleca się sięganie po trunki o mniejszym nasyceniu koloru np. po wódkę zamiast whisky. 


Istnieją także farmakologiczne sposoby przeciwdziałające występowaniu przykrych objawów poalkoholowych. Można stosować preparaty zawierające kwas bursztynowy lub fumarowy, które przyspieszają cykl enzymatycznej przemiany aldehydu octowego. Lekami można także wspomagać proces antyoksydacji. Zaleca się przyjmowanie witaminy C jako przeciwutleniacza oraz aminokwasów takich jak cysteina i glicyna jako substraty do odbudowy glutationu. Preparatem, który zawiera wszystkie te substancje jest np. 2KC. Przyjmuje się 2-3 tabletki przed i w trakcie spożywania alkoholu, oraz 2-3 tabletki bezpośrednio po zakończeniu. N- acetylocysteina zawarta jest także w preparacie ACC lub Fluimucil.  

Istnieje także teoria mówiąca, że przyjęcie węgla aktywowanego przed spożyciem alkoholu absorbuje szkodliwe metabolity etanolu.   


Przed snem powinno się wypić szklankę wody i zostawić uchylone okno w sypialni, by zapewnić organizmowi jak najwięcej tlenu. Zalecany jest chłodny prysznic oraz dokładne umycie zębów.     

Sposoby walki z kacem

Mimo iż stan po alkoholu nie zachęca do jakichkolwiek aktywności, ważne jest by zebrać w sobie siły do dalszego funkcjonowania. Po odpowiednio długim śnie i odpoczynku powinno się wziąć prysznic, najlepiej używając zamiennie ciepłej i zimnej wody. Korzystnie działa także spacer na świeżym powietrzu oraz wysiłek fizyczny o umiarkowanej intensywności. W ten sposób organizm dotleni się, a z potem zostanie usuniętych więcej szkodliwych substancji. Nie należy jednak wykonywać zbyt forsownych treningów, które mogą okazać się niebezpieczne. 


Najważniejsze przy “syndromie dnia poprzedniego” jest odpowiednie nawodnienie organizmu. Zaleca się przyjmowanie dużych ilości wody mineralnej w ciągu całego dnia. Mimo energetyzujących właściwości kofeiny podczas kaca nie należy pić kawy. Działa ona moczopędnie, co nasila objawy odwodnienia oraz wzmaga produkcję kwasu żołądkowego.  


Ważne jest także uzupełnianie utraconych z moczem elektrolitów. Starym sposobem na walkę z objawami kaca jest popijanie roztworu zawierającego przegotowaną wodę, cukier, sól, sok z cytryny i imbir. Warto dodatkowo sięgnąć po bogaty w potas sok pomidorowy, bogate w witaminę C kwaśne soki owocowe, wodę po kiszonych ogórkach lub zakwas buraczany. Alternatywą są także woda kokosowa i sok z brzozy, które zawierają dużo niezbędnych makro i mikroelementów. W dzisiejszych czasach dostępne też gotowe mieszanki elektrolitowe np. Litorsal lub Orsalit mające postać granulatu lub Riposton mający formę tabletek musujących. Produkty te rozpuszcza się w 200 ml przegotowanej wody i pije się przestudzone małymi porcjami przez cały dzień. Można także przyjąć suplementy diety w postaci tabletek do połykania lub tabletek musujących zawierające magnez, witaminę C oraz witaminy z grupy B. Produkt 2KC Restart oprócz elektrolitów i glukozy zawiera także kwas bursztynowy i fumarowy, które poprzez wspomaganie rozkładu aldehydu octowego skracają czas trwania objawów kaca.  Na rynku dostępne są także kroplówki, które w swoim składzie zawierają mieszankę elektrolitową, witaminy, glukozę, leki przeciwwymiotne i przeciwbólowe. 


Niezbędne przy leczeniu objawów kaca jest dostarczenie komórkom brakujących ilości glukozy. Korzystne jest spożycie dwóch łyżek miodu czy arbuza z samego rana, gdyż proste cukry są pierwszym krokiem przeciwdziałającym hipoglikemii. Nawet jeśli odczuwa się nudności warto zadbać o odpowiednie odżywienie. Należy spożywać potrawy lekkostrawne, bogate w odpowiednie aminokwasy jak cysteina np. rosół z kury lub jajecznica. Warto sięgnąć także po bogate w potas kiwi, banany, szpinak, szparagi czy pomidory. Zjedzenie zupy ogórkowej czy kwaśnego żurku zapewni odpowiednie ilości witaminy C. Płatki owsiane natomiast uzupełnią utracone witaminy z grupy B, wapń, magnez i żelazo. Pracę wątroby wspomagają nasiona ostropestu plamistego, kurkuma oraz ekstrakt z czerwonego ryżu. 


Jeśli po alkoholu najbardziej dokuczliwy okazuje się ból głowy, warto sięgnąć po farmaceutyk. Najlepszym wyborem będzie lek z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych np. ibuprofen lub kwas acetylosalicylowy (aspiryna, alka - seltzer). Nie należy sięgać po paracetamol, ponieważ lek ten działa hepatotoksycznie, co przy obciążonej już detoksykacją etanolu wątrobie jest bardzo niebezpieczne.   


By zniwelować odczuwane nudności i ból brzucha można stosować herbatki ziołowe, najbardziej skuteczne są napary z mięty, rumianku lub piołunu. Liście mięty pieprzowej można także żuć. Nudności zmniejsza też imbir, dlatego warto dodać go do herbaty. Osłonowo na żołądek można wypić rozprowadzone w wodzie nasiona siemienia lnianego. Jeśli naturalne sposoby nie skutkują można zastosować krople żołądkowe lub leki zawierające dimenhydrynat (aviomarin lub ewentualnie metoklopramid). Ważne jest żeby nie przyjmować ich razem z alkoholem gdyż mogą wzmagać ośrodkowe działanie hamujące alkoholu oraz zwiększać jego wchłanianie. Jeśli problemem podczas kaca jest nieprzyjemny oddech, można żuć listek ziela laurowego do czasu aż stanie się miękki. 

 

Od XI wieku do dziś istnieją zwolennicy teorii mówiącej “Czym się strułeś, tym się lecz”. Teoria ta zakłada, że za objawy kaca odpowiedzialne są śladowe ilości metanolu obecne w wypitych trunkach. Jeśli wypije się kolejną porcję etanolu, który wątroba metabolizuje w sposób priorytetowy, spowolni się metabolizm metanolu i tym samym zmniejszają się objawy kaca. W świetle dzisiejszej nauki wiadomo już, że teza ta była nieprawdziwa, a alkohol wypity dnia następnego tylko zaszkodzi poprzez pogłębienie zaburzeń wodno- elektrolitowych.