Oś jelita-mózg. Dlaczego jelita są nazywane drugim mózgiem?

Opublikowano 20.03.2024

Autor Redakcja Erecept.pl

Oś jelita mózg  Dlaczego jelita są nazywane drugim mózgiem?

W organizmie człowieka znajdują się niemal 2 kilogramy korzystnych bakterii jelitowych. Bakterie te odgrywają ważną rolę nie tylko w funkcjonowaniu układu pokarmowego, ale również regulują układ odpornościowy, biorą udział w produkcji witamin z grupy B oraz wywierają ogromny wpływ na funkcjonowanie ośrodkowego układu nerwowego.

Jelita są nazywane drugim mózgiem, ze względu na dwukierunkową komunikację w ramach osi mózg-jelito- mikrobiota jelitowa. 

Spis treści

  • Oś jelita- mózg to sieć połączeń między jelitami a ośrodkowym układem nerwowym. Ponad 90% może przemieszczać się z jelit do mózgu.
  • Jelita nazywane są drugim mózgiem, ponieważ oś mózgowo-jelitową stanowi nerw błędny wraz z siecią nerwową otaczającą jelita - tzw. jelitowy układ nerwowy.
  • Mikroflora jelitowa u osób z autyzmem (ASD) odróżnia się od mikroflory obecnej w przewodzie pokarmowym osób zdrowych. Różnice w kompozycji bakterii jelitowych skutkują zmianami w proporcjach wytwarzanych metabolitów i mogą prowadzić do stanów zapalnych.

e-Recepta online 49.99 ZŁ

Leki na potencje, leki stałe, antykoncepcja stała, przedłużenie terapii w chorobach przewlekłych.

Czas realizacji do 1 godziny roboczej*

Antykoncepcja awaryjna 59.99 ZŁ

Tabletka 'po', tabletka dzień po, tabletka do 72h, pigułka po.

Czas realizacji do 1 godziny roboczej*

Czym jest oś jelita-mózg?

Osią jelita-mózg nazywamy sieć połączeń między jelitami a ośrodkowym układem nerwowym. Uważa się, że nawetponad 90% sygnałów przemieszcza się z jelit do mózgu. W tę komunikację zaangażowane są m.in.:

  • nerw błędny;

  • hormony;

  • neurotransmitery - przechodzą przez barierę krew-mózg (blood brain barrier), wywierając bezpośredni wpływ na OUN;

  • szlaki neuroendokrynne - szczególnie oś podwzgórze–przysadka–nadnercza;

  • szlaki immunologiczne - w przewodzie pokarmowym znajduje się około 70–80% komórek odpornościowych organizmu;

  • czynniki neurotroficzne - regulują pośrednio szlaki produkcji serotoniny (hormon szczęścia), dopaminy, noradrenaliny i adrenaliny;

  • bakterie jelitowe (zwłaszcza metabolity krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych)- mikrobiota moduluje poziom neurotroficznego czynnika pochodzenia mózgowego.

Dlaczego jelita są nazywane drugim mózgiem?

Oś mózgowo-jelitową tworzą nerw błędny oraz sieć nerwów oplatająca jelita, tzw. jelitowy układ nerwowy. W komunikacji między nimi ważną rolę odgrywa autonomiczny układ nerwowy, który posiada dwie, działające przeciwstawnie komponenty - współczulną i przywspółczulną.

Budowa i funkcje jelit

W organizmie człowieka znajdują się niemal 2 kilogramy korzystnych bakterii jelitowych. Bakterie te odgrywają ważną rolę nie tylko w funkcjonowaniu układu pokarmowego, ale również regulują układ odpornościowy, biorą udział w produkcji witamin z grupy B oraz wywierają ogromny wpływ na funkcjonowanie ośrodkowego układu nerwowego.

Jelita są nazywane drugim mózgiem, ze względu na dwukierunkową komunikację w ramach osi mózg-jelito- mikrobiota jelitowa.

Czym jest mikrobiota jelitowa?

Mikrobiota jelitowa to głównie bakterie, ale też grzyby, archeany, pierwotniaki i wirusy. Ustalono, że ich stosunek do wszystkich komórek organizmu ludzkiego wynosi 1,3:1. Największą część stanowią bakterie typu Firmicutes i Bacteroidetes, Proteobacteria oraz Actinobacteria i Fusobacteria.

Flora jelitowa bierze udział w modulowaniu poziomu neuroprzekaźników m.in. serotoniny (zwanej "hormonem szczęścia"), przez co w dużej mierze wpływa na utrzymanie prawidłowej kondycji zdrowia psychicznego.

Zobacz też: Nieswoiste zapalenie jelit

Czy poziom wykształcenia i funkcji poznawczych ma wpływ na działanie przewodu pokarmowego?

Według badań naukowych International Journal of Molecular Sciences wyższy poziom wykształcenia i funkcji poznawczych zmniejsza ryzyko zaburzeń jelitowych. Uważa się, że lepsza edukacja ma związek z lepszym stanem zdrowia przełyku, żołądka i jelit.

Ostra infekcja wirusem SARS-CoV-2 a objawy gastrologiczne

Na podstawie badań ustalono, że objawy gastroenterologiczne (m.in. utrata apetytu, ból brzucha, biegunka) mogą występować nawet u 44% pacjentów 12 tygodni od zakończenia hospitalizacji z powodu zakażenia wirusem SARS-CoV-2.

Ma to związek z występowaniem receptora ACE2, którego wirus wykorzystuje, aby wniknąć do organizmu, nie tylko w układzie oddechowym, ale również w jelitach. W czasie ostrych objawów COVID- 19 zaobserwowano zmniejszenie liczebności bakterii produkujących krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, odpowiedzialne za proces degradacji i fermentacji błonnika pokarmowego oraz działanie przeciwzapalne.

Wpływ układu pokarmowego na zaburzenia ze spektrum autyzmu

Flora jelitowa osób ze spektrum autyzmu (autism spectrum disorder) różni się od tej w układzie pokarmowym zdrowego człowieka. Zmiany w składzie mikrobioty jelitowej prowadzą do zaburzenia proporcji produkowanych metabolitów i rozwoju stanu zapalnego. Ponadto powstałe metabolity mogą przekraczać barierę krew-mózg i działać toksycznie na komórki nerwowe, prowadząc do ich śmierci.

Ból trzewny a zespół jelita drażliwego

Ból trzewny jest skutkiem pobudzenia receptorów bólowych (nocyceptorów) zlokalizowanych w otrzewnej trzewnej, błonie śluzowej jelit, mięśniach gładkich oraz krezce.

Przykładem nadwrażliwości trzewnej nierzadko współistniejącej z zaburzeniami psychospołecznymi jest zespół jelita drażliwego (IBS). IBS to nawracające bóle brzucha, które występują przynajmniej raz w tygodniu przez okres 3 ostatnich miesięcy oraz spełniają przynajmniej 2 poniższe warunki:

  • są związane z wypróżnianiem,

  • są związane z częstością wypróżnień,

  • są związane z konsystencją stolca,

  • objawy występują, co najmniej 12 miesięcy od rozpoznania.

W leczeniu IBS stosuje się kwas masłowy, który charakteryzuje się szerokim spektrum działania m.in. kształtuje mikrobiotę jelitową, redukuje stan zapalny, obniżając stężenie cytokin, reguluje motorykę przewodu pokarmowego oraz zmniejsza nadwrażliwość trzewną błony śluzowej.

Zobacz też: Grypa żołądkowa - jelitówka, grypa jelitowa - objawy i leczenie

Czy wrzodziejące zapalenie jelita grubego i choroba Leśniowskiego-Crohna są wywołane przez stres?

Zarówno na rozwój wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, jak i choroby Leśniowskiego-Crohna ogromny wpływ wywierają predyspozycje genetyczne oraz współdziałające czynniki środowiskowe. Silny stres prowadzi do zaburzenia homeostazy, co może skutkować objawami ze strony układu pokarmowego, jednak bezpośrednio nie wywołuje powyższych chorób.

Stres a rak jelita grubego

Stanowisko środowiska medycznego nie jest do końca jasne w kwestii wpływu stresu na ryzyko onkologiczne, w tym na rozwój raka jelita grubego. Stres może pośrednio wpływać na zwiększenie zachorowania na nowotwór przez m.in. zmiany w nawykach żywieniowych (np. źle zbilansowana dieta, w której dominują nasycone kwasy tłuszczowe i cukry proste), palenie tytoniu czy nadużywanie alkoholu.

Dieta na zdrowe jelita

Korzystny wpływ na pracę jelit wywiera dieta bogata w:

  • naturalne probiotyki, np. fermentowane produkty mleczne, kiszonki;

  • błonnik, np. pełnoziarniste produkty;

  • polifenole (naturalne związki roślinne wykazujące działanie przeciwutleniające), np. zielona herbata, kakao, orzechy;

  • oleje roślinne, np. olej lniany;

  • lekkostrawne warzywa, np. ziemniaki, marchew;

  • owoce, np. jabłko, banan.

Zobacz też: Czy dieta ma wpływ na depresję? Co warto jeść, chorując na zaburzenia depresyjne?

Bibliografia

Kolejne dowody na silne powiązania pomiędzy mózgiem a jelitami

https://www.termedia.pl/poz/Kolejne-dowody-na-silne-powiazania-pomiedzy-mozgiem-a-jelitami,50022.html

„Obyś żył w ciekawych czasach” – stało się! Nowe wyzwania w chorobach związanych z dysfunkcją osi mózg–jelito–mikrobiota Michał Lipiński Klinika Chorób Wewnętrznych i Gastroenterologii, Centralny Szpital Kliniczny MSWiA w Warszawie

https://www.termedia.pl/-Obys-zyl-w-ciekawych-czasach-stalo-sie-Nowe-wyzwania-w-chorobach-zwiazanych-z-dysfunkcja-osi-mozg-jelito-mikrobiota,98,48283,1,0.html

Portal Neuroexpert

https://neuroexpert.org/encyklopedia/os-jelita-mozg/

Abc apteka

https://abcapteka.pl/pl/blog/ibs-jak-rozpoznac-jak-leczyc-1611671005.html

Portal Termedia

https://www.termedia.pl/gastroenterologia/Nieleczenie-choroby-Lesniowskiego-Crohna-prowadzi-do-kalectwa-przewodu-pokarmowego,32539.html

Portal mp.pl, dostęp internetowy dnia [20.02.2024]

https://www.mp.pl/pacjent/gastrologia/lista/68171,stres-a-choroby-przewodu-pokarmowego

NFZ.gov.pl

https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-oddzialow/rak-jelita-grubego-czynniki-ryzyka-leczenie-profilaktyka-sroda-z-profilaktyka-w-ow-nfz,581.html

Portal openbadania.pl, dostęp internetowy dnia [20.02.2024]

https://openbadania.pl/educations/article/czy-stres-prowadzi-do-choroby-nowotworowej

Maczfit.pl

https://www.maczfit.pl/blog/dieta-na-zdrowe-jelita/

Inni czytali również

Leczenie zaburzeń funkcji wątroby - jak skutecznie poprawić swoje narządy?
Leczenie zaburzeń funkcji wątroby - jak skutecznie poprawić swoje narządy?

Wątroba jest narządem umiejscowionym w prawym górnym kwadrancie brzucha, pod przeponą i sąsiaduje ona z częściami przewodu pokarmowego - żołądkiem, dwunastnicą i jelitem grubym oraz z prawą nerką i nadnerczem. Spełnia ona wiele ważnych funkcji dla naszego organizmu - magazynującą, detoksacyjną, immunologiczną oraz metaboliczną.Leczenie zaburzeń funkcji wątroby zależy od przyczyny zaburzenia oraz od stopnia uszkodzenia narządu. Może ono składać się z diety, zmiany nawyków, leków lub nawet interwencji chirurgicznych. W tym artykule postaramy się odnieść się do różnych dolegliwości związanych z wątrobą oraz sposobu ich leczenia.

Artykuł
23.02.2024
Hemoroidy   przyczyny  objawy  leczenie  Jak leczyć hemoroidy? Domowe sposoby
Hemoroidy - przyczyny, objawy, leczenie. Jak leczyć hemoroidy? Domowe sposoby

Siedzący tryb życia, otyłość i brak aktywności fizycznej zwiększają ryzyko wystąpienia hemoroidów. Szacuje się, że szansa na wystąpienie choroby hemoroidalnej w obecnych czasach wynosi 50% dla populacji ogólnej. Objawy, które towarzyszą żylakom m.in. to uczucie niecałkowitego wypróżnienia, krwawienie z odbytu, a także ból, pieczenie i świąd okolicy odbytu.

Artykuł
27.03.2024
Problemy żołądkowe   jakie preparaty działają przeciw wymiotom? Domowe i apteczne sposoby
Problemy żołądkowe - jakie preparaty działają przeciw wymiotom? Domowe i apteczne sposoby

Problemy żołądkowe mogą być powodowane przez niestrawność po posiłku, infekcje wirusowe oraz bakteryjne, a także groźne choroby w obrębie przewodu pokarmowego. Sposoby leczenia powinny uwzględniać indywidualne podejście i być uzależnione od etiologii, czasu trwania choroby, jak również wieku pacjenta.

Artykuł
09.02.2024
Konsultacja z E-receptą za 49.99 ZŁ Tylko w najnowszej aplikacji!