Metody antykoncepcji dla kobiet - którą wybrać?

Opublikowano 07.02.2022

Metody antykoncepcji dla kobiet   którą wybrać?

Niektóre schorzenia lub indywidualne uwarunkowania są przeciwwskazaniem do stosowania części preparatów, dlatego najważniejsze jest, wybrać bezpieczną metodę antykoncepcji.

Metody antykoncepcji dla nastolatek i młodych kobiet - którą wybrać?

Świadome planowanie rodziny jest szczególnie ważne dla nastolatek oraz młodych kobiet. W świecie gdzie granica zachodzenia w ciążę przesunęła się do około 30 r.ż., a wolność seksualna, edukacja i kariera zawodowa kobiet stały się codziennością, dobór bezpiecznej i skutecznej metody antykoncepcji jest kluczowy. Z tego powodu kładzie się duży nacisk na konieczność gruntownej edukacji seksualnej, która jest niezbędna by ograniczyć ilość niechcianych ciąż, nielegalnych aborcji oraz chorób wenerycznych. 


W związku z założeniem, że młode kobiety są w najmniejszym stopniu obciążone chorobami przewlekłymi, najbardziej popularnym wyborem są hormonalne metody antykoncepcji. Można je stosować po 2 latach od pierwszej miesiączki, najpierw należy jednak wykluczyć ewentualną ciążę i inne, dość liczne przeciwwskazania. Pierwszym wyborem przy braku przeciwwskazań są doustne dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne. Ich stosowanie wymaga jednak odpowiedzialności i przestrzegania ścisłej zasady codziennego przyjmowania tabletki o określonej porze. Wygodniejsze może okazać się użytkowanie plastrów lub pierścieni dopochwowych, które uwalniają w określonym czasie odpowiednią ilość estrogenów i gestagenów do organizmu. Wymienia się je rzadziej, ale ważna jest regularna kontrola obecności systemów terapeutycznych w miejscu zastosowania, co może zniechęcać. 


Jeśli młoda kobieta nie planuje zajścia w ciążę w ciągu najbliższych kilku lat, najbardziej optymalna jest odwracalna, długoterminowa antykoncepcja. Na rynku dostępne są zastrzyki antykoncepcyjne, które trzeba ponawiać co 3 miesiące, implant podskórny wymieniany co 3 lata oraz wkładka wewnątrzmaciczna uwalniająca niewielkie ilości lewonorgestrelu, odpowiednia do stosowania także dla nieródek, która działa przez 3-5 lat. Wszystkie te produkty należą do grupy jednoskładnikowych, hormonalnych metod antykoncepcji. Zastosowanie samego gestagenu, bez udziału estrogenów wiąże się z mniejszym ryzykiem zakrzepowo- zatorowym, jednak nie zapewnia całkowitego zahamowania owulacji, co może skutkować nieregularnym krwawieniem z pochwy lub plamieniem. Problemem może okazać się także konieczność poniesienia dużego jednorazowego kosztu. Największa przewagą tych metod antykoncepcji polega na większej skuteczności w związku z uniknięciem czynnika ludzkiego tzn. możliwych błędów w stosowaniu. 


Kobietom, które prowadzą nieregularne życie seksualne, częściej zmieniają partnerów lub decydują się na bardziej niebezpieczne aktywności, zalecane jest tzw. podwójne zabezpieczenie. Oprócz standardowo stosowanej, najbardziej skutecznej hormonalnej antykoncepcji poleca się używanie barierowych środków ochrony- prezerwatyw. Prezerwatywy jako jedyne są w stanie ograniczyć ryzyko zarażenia się chorobami przenoszonymi drogą płciową, często niebezpiecznymi dla życia np. AIDS, kiła, rzeżączka, wirusowe zapalenie wątroby.

Metody antykoncepcji dla kobiet >35 r.ż. palących papierosy - którą wybrać?

Wiek 35 lat uznawany jest za granicę, w której ryzyko choroby zakrzepowo- zatorowej żylnej i tętniczej znacznie wzrasta. Za szczególnie niebezpieczne w tej kwestii uważa się także palenie papierosów. Nikotyna zwiększa stężenie czynników krzepnięcia np. fibrynogenu, sprzyja nasilonej agregacji płytek krwi oraz zmniejsza produkcję czynników antykoagulacyjnych. Tym samym powoduje, że krew ma niebezpiecznie większą krzepliwość niż w normalnych warunkach. Ponadto szkodliwe substancje zawarte w dymie tytoniowym docierają do krwiobiegu i osadzając się na wewnętrznej błonie naczyń krwionośnych- uszkadza je. W miejscu uszkodzenia pojawia się stan zapalny, zaczynają gromadzić się komórki układu odpornościowego, które pochłaniają pływające we krwi cząstki lipidów (tłuszczy) oraz tworzą się czopy zagregowanych płytek krwi. Te wszystkie procesy doprowadzają do tworzenia się blaszki miażdżycowej, która stale rosnąc może zablokować przepływ krwi lub pęknąć, co prowadzi do zawału serca lub udaru niedokrwiennego mózgu. Ostatecznie nikotyna sprzyja wyrzutowi adrenaliny, która obkurcza naczynia krwionośne i powoduje wzrost ciśnienia tętniczego, co jest kolejnym czynnikiem uszkadzającym komórki. 


Estrogeny zawarte w dwuskładnikowych tabletkach antykoncepcyjnych same w sobie sześciokrotnie zwiększają ryzyko zakrzepowo- zatorowe. Dzieje się to na skutek zaburzenia proporcji między czynnikami prokrzepliwymi, a tymi działającymi przeciwkrzepliwie. W związku z tym stosowanie doustnej dwuskładnikowej antykoncepcji hormonalnej jest bezwzględnie przeciwwskazane u kobiet, które ukończyły 35 r.ż i palą >15 papierosów dziennie.    


Bezpieczniejszym wyborem u kobiet >35 r.ż. palących papierosy będzie jednoskładnikowa antykoncepcja hormonalna. Krótkoterminowym rozwiązaniem są tutaj jednoskładnikowe tabletki antykoncepcyjne zawierające jedynie gestageny. Niestety zasady ich przyjmowania są jeszcze bardziej restrykcyjne niż dwuskładnikowych preparatów, gdyż dopuszczalne jest tylko trzygodzinne opóźnienie w zastosowaniu tabletki w stosunku do standardowego czasu. Produkty te są także mniej skuteczne od tych zawierających estrogeny, gdyż nie zawsze dojdzie do zahamowania owulacji. 


Bardziej skutecznymi i mniej problematycznymi metodami antykoncepcyjnymi u kobiet, które w najbliższej przyszłości nie mają planów prokreacyjnych są długodziałające jednoskładnikowe preparaty. Zastrzyki z gestagenami, implant podskórny lub wkładka wewnątrzmaciczna uwalniająca lewonorgestrel. Istnieje też wkładka wewnątrzmaciczna, która nie wpływa na układ hormonalny, a jej działanie polega na uwalnianiu miedzi. Ta wkładka wykazuje podobną skuteczność, ale zwiększa niestety długość i obfitość krwawienia miesiączkowego, co może prowadzić do anemii. 


Oczywiście kobiety >35 r.ż palące papierosy mogą korzystać także z barierowych metod antykoncepcji. Najbardziej popularna pozostaje prezerwatywa męska, ale dostępne są także produkty dla kobiet- prezerwatywa damska, kapturek naszyjkowy czy błona dopochwowa. By zwiększyć skuteczność antykoncepcji środki te warto połączyć z chemicznymi substancjami plemnikobójczymi w postaci żelu, globulek czy gąbki dopochwowej. Stosowanie mechanicznych metod antykoncepcji może okazać się jednak mniej skuteczne ze względu na konieczność prawidłowego ich stosowania oraz dające mniejsza satysfakcję seksualną.

Metody antykoncepcji dla kobiet w wieku przedmenopauzalnym - którą wybrać?

Menopauza to ostatnia miesiączka, po której przez 12 miesięcy nie obserwuje się żadnego krwawienia z pochwy, w Polsce ma miejsce średnio w 50- 51 r.ż. Okres przedmenopauzalny trwa zazwyczaj 6-10 lat i jest to czas, w którym dochodzi do powolnego wygasania hormonalnej czynności jajników. Cykl miesiączkowy kobiet w wieku 40- 45 lat zaczyna się wydłużać, miesiączka może nie występować przez 2-3 miesiące, więcej jest cyklów bezowulacyjnych, a niedobór progesteronu sprzyja wystąpieniu nieprawidłowych krwawień macicznych, mięśniaków macicy czy rozrostu błony śluzowej macicy. 


Mimo wszystkich zmian hormonalnych oraz zmniejszaniu się ilości i jakości komórek jajowych, w wieku przedmenopauzalnym istnieje szansa na zajście w ciążę. Ciąża po 40 r.ż. jest jednak ciążą wysokiego ryzyka. Wiąże się ze zwiększeniem prawdopodobieństwa wad genetycznych płodu- przede wszystkim Zespołu Downa, wadami łożyska, powikłaniami okołoporodowymi. Ponadto kobieta jest bardziej narażona na wystąpienie stanu przedrzucawkowego i rzucawki (zagrażający życiu wzrost ciśnienia tętniczego w ciąży), problemów kardiologicznych i cukrzycy ciążowej. 


Dużo przypadków ciąż niechcianych lub ciąż z zaskoczenia w wieku przedmenopauzalnym wynika z błędnej interpretacji zmian zachodzących w organizmie kobiety. Objawy związane z przekwitaniem np. uderzenia gorąca, kołatanie serca, zmęczenie i drażliwość, suchość i dyskomfort pochwy, brak miesiączki przez wiele miesięcy odbierane są błędnie jako ogólnie pojęta “menopauza” czyli moment, kiedy w ciążę zajść się już nie da. Wiele kobiet odstawia wtedy dotychczas przyjmowaną antykoncepcję i współżyje bez zabezpieczenia myśląc, że są już bezpłodne. 


W społeczeństwie temat seksu w starszym wieku wciąż jest tematem tabu. Nie należy zakładać, że w okresie przekwitania albo już po menopauzie potrzeby seksualne kobiety znikają albo są czymś wstydliwym. Należy jednak robić wszystko, by intymność  w okresie przedmenopauzalnym była bezpieczna. Kluczowe jest zatem stosowanie antykoncepcji oraz jej prawidłowy dobór. 


W okresie przedmenopauzalnym przeciwwskazane jest stosowanie doustnych dwuskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych w związku z dużym ryzykiem wystąpienia choroby zakrzepowo- zatorowej. Same preparaty dzięki zawartości estrogenów zwiększają krzepliwość krwi, więc dodatkowe czynniki ryzyka takie jak wiek, często występujące u starszych otyłość, hipercholesterolemia, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, wcześniejsze żylne (zatorowość płucna, zakrzepica żył głębokich kończyn dolnych) lub tętnicze (udar niedokrwienny mózgu, zawał) epizody zakrzepowo- zatorowe, jeszcze bardziej narażałyby życie i zdrowie kobiety. Doustne dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne zwiększają także ryzyko rozwoju raka piersi, które i tak jest już podwyższone ze względu na wiek kobiety. 


Najbezpieczniejszymi sposobami antykoncepcji dla kobiet w wieku przedmenopauzalnym są jednoskładnikowe preparaty hormonalne pod postacią tabletek z gestagenem (tzw. mini pills), implantów podskórnych czy wkładek wewnątrzmacicznych uwalniających lewonorgestrel. Są to produkty o znacznie lepszym profilu bezpieczeństwa tzn. w minimalnym stopniu wpływają na ciśnienie tętnicze, profil lipidowy czy kontrolę glikemii w cukrzycy, nie zwiększają też ryzyka zakrzepowo- zatorowego i raka piersi. Ponadto mają zdolność redukcji czasu trwania i obfitości krwawienia, zmniejszenia dolegliwości związanych z np. endometriozą oraz zmniejszenia ryzyka wystąpienia zmian organicznych i nowotworów jajnika, błony śluzowej macicy i jelita grubego. Podczas przekwitania te zdolności są szczególnie istotne. Najbardziej uciążliwym działaniem niepożądanym podczas stosowania jednoskładnikowych leków hormonalnych mogą być nieregularne krwawienia i plamienia z dróg rodnych. 

      

Zastrzyki z gestagenów także są dostępną dla kobiet w wieku przedmenopauzalnym metodą antykoncepcji, jednak mimo oczywistych zalet są one mniej popularne. Wynika to ze zmniejszania gęstości mineralnej kości w trakcie stosowania leku i wzrostu ryzyka złamań, co przy predyspozycji do osteoporozy związanej z wiekiem może okazać się niebezpieczne. Ponadto działania leku nie można odwrócić, trzeba poczekać aż sam przestanie działać. Mniej popularne są także wkładki wewnątrzmaciczne uwalniające miedź. Jest to bezpieczna metoda, nawet przy współwystępujących chorobach ogólnoustrojowych, jednak wiąże się z przedłużonymi krwawieniami miesiączkowymi, plamieniem i krwawieniem międzymiesiączkowym przez pierwsze 3-6 miesiący. Kobiety w wieku przedmenopauzalnym mogą także stosować barierowe metody antykoncepcji- prezerwatywy, zwłaszcza w połączeniu z chemicznymi środkami plemnikobójczymi. Naturalne metody ochrony przed ciążą podczas przekwitania są wyjątkowo nieskuteczne ze względu na nieregularność cyklów miesiączkowych. 


Nie jest znany żaden parametr, którego jednorazowe zbadanie miałoby wskazywać na zakończenie płodności. Według zaleceń naukowców kobiety po 50 r.ż. stosujące jednoskładnikową antykoncepcję hormonalną pod postacią tabletek, implantów lub wkładki wewnątrzmacicznej powinny kontynuować ją przez okres roku po dwukrotnym otrzymaniu wyniku stężenia FSH (hormon folikulotropowy) >30 IU/l w odstępie minimum 6 tygodni. Alternatywnie zaprzestanie antykoncepcji można rozważać po osiągnięciu 55 r.ż.- wieku naturalnego końca płodności.

Metody antykoncepcji po porodzie i podczas karmienia piersią - którą wybrać?

Ze względów bezpieczeństwa zaleca się, by odstęp między kolejnymi ciążami wynosił co najmniej 18 miesięcy. Krótsza przerwa zwiększa ryzyko porodu przedwczesnego, niższej masy urodzeniowej noworodka oraz wyższej śmiertelności dzieci i matek. Mimo powszechnego poglądu, karmienie piersią nie jest w każdym przypadku wystarczającą metodą antykoncepcji. Już w  3- 5 tyg. połogu wartości hormonów płciowych produkowanych przez przysadkę- FSH, LH i prolaktyny wracają do normy sprzed ciąży, a średnio 45-96 dni po porodzie pojawia się pierwsza owulacja. 


Okres niepłodności po ciąży zależy przede wszystkim od rytmu karmienia piersią. Kobietom, które karmią z przerwami nocnymi lub nie karmią wcale, zaleca się wprowadzenie antykoncepcji po 3 tyg. od porodu. Kobietom, które karmią bez robienia przerw, a krwawienie miesięczne wystąpiło u nich do 56 dni od porodu poleca się rozpoczęcie antykoncepcji po 3 miesiącach. Jeśli do 56 dnia po porodzie kobieta nie zauważyła krwawienia miesięcznego, okres bez antykoncepcji można wydłużyć do 6 mies. 


Najbardziej polecanymi metodami antykoncepcji w okresie połogu i karmienia piersią są jednoskładnikowe hormonalne preparaty w postaci tabletek, implantu podskórnego i wkładki wewnątrzmacicznej uwalniającej lewonorgestrel. Mimo iż fizjologiczny spadek progesteronu w okresie połogu sprzyja pobudzaniu laktacji, nie udowodniono by podawanie sztucznych gestagenów miało negatywny wpływ na wydzielanie pokarmu. Nie ma pewności, ale zauważono, że ten rodzaj antykoncepcji może niestety zwiększać ryzyko depresji poporodowej, dlatego należy zachować ostrożność u kobiet prezentujących wcześniejsze zaburzenia afektu lub mające problemy po porodzie. Mniejszą popularnością cieszy się antykoncepcja jednoskładnikowa w postaci zastrzyków, gdyż w porównaniu z innymi gestagenami prezentują one więcej działań niepożądanych m.in wzrost masy ciała, zmniejszenie kontroli glikemii, zmiany skórne np. trądzik, zaburzenia nastroju oraz spadek gęstości mineralnej kości. 


Jeśli podejmie się decyzję o antykoncepcji w postaci spirali wewnątrzmacicznej uwalniającej lewonorgestrel, można zaimplementować ją podczas wizyty kontrolnej w czasie połogu, ale także na krótko po porodzie drogami natury lub w czasie cesarskiego cięcia. Należy jednak kontrolować jej położenie, gdyż w związku z zmianami wielkości macicy po porodzie, zwiększa się ryzyko wydalenia produktu. Alternatywną opcją jest zastosowanie wkładki uwalniającej miedź, która jest mniej podatna na samoistne usunięcie. Przeciwwskazaniem do jej stosowania jest jednak poród drogą cesarskiego cięcia oraz stany septyczne podczas połogu. Ten rodzaj antykoncepcji sprzyja także przedłużającym się i obfitym krwawieniom miesiączkowym.    


Ze względu na ryzyko zakrzepowo- zatorowe dwuskładnikowe tabletki oraz systemy wewnątrzmaciczne nie są zalecane podczas połogu i w okresie karmienia piersią.


Jeśli kobieta preferuje mechaniczne metody antykoncepcji zalecanym wyborem jest prezerwatywa męska. Szczególnie w okresie inwolucji (zmniejszania się) macicy nie rekomenduje się damskich środków ochrony np. diafragmy lub kapturka naszyjkowego.

Inni czytali również

Grypa i szczepionki na grypę (Vaxigrip Tetra, Influvac Tetra)

Grypa i szczepionki na grypę (Vaxigrip Tetra, Influvac Tetra)

Grypa jest chorobą wirusową, która towarzyszyła ludzkości już od czasów starożytności. Po raz pierwszy została opisana przez Hipokratesa w 412 roku p.n.e. Od XVI wieku pojawiały się kolejne fale pandemii grypy, z których najbardziej niebezpieczną była pandemia „hiszpanki”  w 1918 roku.                              Do ograniczenia rozwoju grypy w latach późniejszych przyczyniły się szczepienia ochronne, które wyprzedziły rozwój leków przeciwko grypie. Ostatnia pandemia grypy wybuchła w latach 2009-2010 i spowodowana była przez szczep H1N1.   Aktualnie szacuje się, że na świecie rocznie dochodzi do 1 miliarda zachorowań na grypę rocznie a powikłania dotyczą nawet 3-5 milionów chorych. Sezon zachorowań na grypę na półkuli północnej zazwyczaj rozpoczyna się w październiku i trwa aż do kwietnia kolejnego roku. Szczepienie warto wykonać przed rozpoczęciem  sezonu zachorowań, lecz nie ma przeciwskazań, by zaszczepić się także podczas jego trwania. Aktualnie najpopularniejszymi szczepionkami ‘’martwymi’’ na polskim rynku są: Vaxigrip tetra oraz Influvac tetra. Dostępna jest również szczepionka ‘’żywa’’ podawana donosowo – Fluenz Tetra, jednak jest ona zarejestrowana jedynie do stosowania u dzieci.   Liczby zachorowań w czasie sezonów grypowych jest bardzo zmienna.          W krajach rozwiniętych corocznie choruje na  grypę 5-10% dorosłych oraz 20-30% dzieci. W sezonie 2016/17 w Polsce zgłoszono ponad 3,8 mln zachorowań. W sezonie 2020/21 odnotowano łącznie ok 2,2 mln zachorowań. Taki spadek związany jest między innymi z m.in.: obostrzeniami sanitarnymi związanymi z epidemią COVID-19 oraz mniejszą zgłaszalnością chorych do lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej związaną z obawą przed zarażeniem SARS CoV-2. 

Artykuł
28.10.2021