Andropauza - jak sobie z nią radzić?

Opublikowano 21.02.2022

Andropauza   jak sobie z nią radzić?

Czy andropauza jest męskim odpowiednikiem menopauzy u kobiet? Czy andropauza zawsze wiąże się z kryzysem wieku średniego? A także czy z andropauzą można skutecznie walczyć? 

Czym jest andropauza?

Andropauza jest okresem w życiu mężczyzny, który zwiastuje powolne wchodzenie w okres starości. Wielonarządowe zmiany degeneracyjne organizmu skutkują zaburzeniem funkcjonowania m.in. gruczołów wydzielania wewnętrznego osi podwzgórze - przysadka - jądra. Powoduje to postępujące obniżanie stężenia męskich hormonów płciowych (testosteronu i DHEA), a także estrogenów, melatoniny i hormonu wzrostu. Ta huśtawka hormonalna przyczynia się do wielu zmian (niestety głównie negatywnych) dotyczących funkcjonowania narządów, funkcji seksualnych oraz zdrowia psychicznego. 


Istnieje wiele sporów nad zasadnością używania terminu "andropauza", który jest bezpośrednią kalką słowa “menopauza”. Jest to mylące, ponieważ andropauza to proces zmian w organizmie mężczyzny wynikających z obniżania się poziomu hormonów płciowych m.in. obniżenie funkcji seksualnych oraz ograniczenie, a nie całkowitą utratę płodności. U kobiet z kolei zmiany w funkcjonowaniu m.in. układu rozrodczego przebiegające wskutek spadku estrogenów prowadzą do menopauzy, czyli ostatniej miesiączki w życiu i tym samym utraty zdolności prokreacji. Lobbuje się o zmianę nazewnictwa z "andropauza" na "andropenia" (niedobór androgenów) lub "PADAM" - częściowy niedobór androgenów u starzejących się mężczyzn.  


Andropauza rozpoczyna się zazwyczaj około 50 r.ż., choć może dotykać nawet 35-latka. Ta różnica wynika przede wszystkim z predyspozycji genetycznych, ale także uwarunkowań środowiskowych, trybu życia, używek oraz dodatkowych schorzeń. W porównaniu do menopauzy kobiet, andropauza jest mniej intensywna i trwa przez wiele lat, nasilenie dolegliwości wzrasta wraz z wiekiem. Zmiany, które niesie andropauza następują w sposób płynny, czasem trudno dostrzegalny, gdyż zmniejszanie testosteronu szacuje się na 1% w skali roku.


45-50 r.ż czyli zakładany półmetek życia skłania zazwyczaj do pewnych przemyśleń. Nachodzą refleksje dotyczące dotychczasowych osiągnięć i porażek, zrealizowanych i zarzuconych marzeń. Atakują wizje zbliżającej się utraty zdrowia oraz ewidentne dowody osłabienia organizmu i zmian w wyglądzie. Może to doprowadzić do kryzysu psychicznego nazwanego roboczo kryzysem wieku średniego, który wynika z rozczarowania i chęci nadrobienia straconego do tej pory czasu. Oczywiście nie każdy przejdzie taki kryzys, zależy to od stanu cywilnego i materialnego, stanu zdrowia, ambicji i oczekiwań wobec własnej osoby. Można więc stwierdzić, że fizyczne i psychiczne zmiany, które powoduje andropauza predysponują do kryzysu, a nie są kryzysem samym w sobie.

Andropauza - jakie są jej objawy?

Andropauza działa podstępnie, często ciężko wskazać konkretny moment jej rozpoczęcia. Niby nic się nie zmieniło, jednak mężczyzna coraz częściej zaczyna odczuwać bóle kostno-stawowe, szybciej się męczy, nękają go pojawiające się uderzenia gorąca połączone ze zlewnymi potami i kołataniem serca, nadwrażliwość na chłód. Coraz trudniej jest przespać noc w całości. Andropauza może wiązać się także z zaburzeniami natury psychicznej. Pojawia się drażliwość i częstsze zmiany nastroju, mężczyźnie towarzyszyć może irracjonalny lęk i niepokój. Trzeba być czujnym, by nie ominąć symptomów rozwijającej się depresji. Osłabieniu mogą ulec także zdolności poznawcze - może się zdarzyć, że nie pamięta gdzie odłożył dany przedmiot lub zapomniał o spotkaniu, ma problemy z koncentracją.


Mężczyzna, którego dotknęła andropauza, zmienia się także fizycznie. Jego skóra staje się zazwyczaj cieńsza, bardziej wrażliwa, włosy ulegają przerzedzeniu, a zarost na twarzy zmniejszeniu. Do tej pory to hormony napędzały metabolizm, teraz tempo przemiany materii uległo osłabieniu, co pociąga za sobą wzrost masy ciała, szczególnie tłuszczu trzewnego osadzającego się na brzuchu i narządach wewnętrznych jamy brzusznej. Zaczynają pojawiać się zaburzenia lipidowe, rozregulowuje się gospodarka węglowodanowa - obserwujemy stan przedcukrzycowy lub pełnoprawną cukrzycę, zwiększa się ciśnienie tętnicze. Wszystkie zmiany, które niesie za sobą andropauza oraz coraz słuszniejszy wiek predysponuje do rozwoju chorób sercowo-naczyniowych, które stanowią pierwszą przyczynę śmiertelności w Polsce! Widoczny jest także istotny spadek masy mięśniowej (nawet o 25%!) oraz masy kostnej. Wiąże się to ze zmniejszeniem siły fizycznej, a także ryzykiem pojawienia się osteoporozy i zagrażających życiu złamań.


Andropauza zaburza także funkcje seksualne, jest to najbardziej dotkliwy i zauważalny aspekt przekwitania. Narastające problemy z uzyskaniem lub utrzymaniem erekcji, a także przedwczesny wytrysk w istotny sposób obniżają satysfakcję seksualną oraz pewność siebie. Spada też ochota na seks, zmniejsza się intensywność odczuwanego pożądania. Jest to związane z redukcją stężenia testosteronu, ale spadki nastroju i poczucia atrakcyjności także nie nastrajają do miłosnych uniesień. Dodatkowo andropauza sprzyja znacznemu wzrostowi ryzyka chorób prostaty. Powoduje to konieczność częstszego chodzenia do toalety, także w nocy, pojawia się uczucie pełnego pęcherza oraz nietrzymanie moczu. Wszystkie te dolegliwości mogą prowadzić do uczucia wstydu i dyskomfortu, sytuacji nie polepsza także fakt, że badania diagnostyczne oceniające budowę gruczołu krokowego nie należą do najprzyjemniejszych.

Jak radzić sobie andropauzą? - zmiana stylu życia

Andropauza to ostatni moment by wykształcić zdrowe nawyki, najlepszy sposób na wydłużenie lat życia w zdrowiu. Przestrzeganie zasad zdrowego stylu życia promuje wzrost stężenia testosteronu i uwrażliwia organizm na jego działanie, co sprawia, że andropauza przebiega łagodniej i mniej katastrofalnie w skutkach. Podstawą współczesnej piramidy żywienia jest aktywność fizyczna, od tego należy zacząć. Zaleca się podejmowanie aktywności fizycznej trwającej minimum 25 minut co najmniej 4 razy w tygodniu. Każda forma ruchu jest korzystna, choć częstotliwość, intensywność i rodzaj ćwiczeń powinny być dobrane indywidualnie żeby nie dopuścić do powstania kontuzji. Treningi siłowe działają pozytywnie przede wszystkim na masę mięśniową i kostną, tym samym zwiększając siłę mięśniową i zapobiegając rozwojowi osteoporozy. Treningi aerobowe z kolei zwiększają wydolność serca co zapobiega wystąpieniu chorób sercowo-naczyniowych. Ruch, szczególnie na świeżym powietrzu jest także niewyczerpanym źródłem endorfin - hormonów szczęścia, które zapewniają lepszy nastrój, sen i seks.

Drugim elementem zdrowego stylu życia gdy nadchodzi andropauza, jest oczywiście dieta. Zaleca się spożywanie 4-5 posiłków dziennie, rozłożonych regularnie w ciągu dnia. Krótsze przerwy między kolejnymi posiłkami zmniejszają ryzyko sięgania po nadprogramowe przekąski oraz sprzyjają sprawnemu trawieniu i wchłanianiu substancji odżywczych. Niezwykle ważny jest także rodzaj spożywanych pokarmów. W związku z większym ryzykiem osteoporozy zaleca się spożywanie odtłuszczonych produktów mlecznych bogatych w wapń np. kefir, jogurt, maślanka oraz ryb np. makrela, tuńczyk, pstrąg bogatych w witaminę D. Warto także wzbogacić dietę o produkty zawierające cynk - mikroelement wpływający na ilość testosteronu i nasienia, zawarty przede wszystkim w pestkach dyni i roślinach strączkowych oraz selen - antyoksydant zawarty w orzechach. By poprawić obraz profilu lipidowego warto spożywać wielonienasycone kwasy tłuszczowe zawarte w tłustych rybach morskich oraz węglowodanowe produkty z pełnego przemiału i płatki owsiane górskie. Produkty pełnoziarniste w istotny sposób poprawiają także pracę jelit, którą z zasady spowalnia andropauza. Rekomenduje się sięganie po produkty o niskim indeksie glikemicznym (procentowy wzrost stężenia glukozy we krwi po spożyciu węglowodanów) tzn. produkty, po których nastąpi powolne uwalnianie glukozy zamiast jednorazowego szczytu. Na indeks glikemiczny wpływa rodzaj składnika, ale też jego obróbka. Im produkt bardziej rozgotowany i przetworzony, tym większy jest jego indeks. Należy unikać pokarmów o dużej zawartości tłuszczów nasyconych pochodzenia zwierzęcego (np. kiełbasa, masło, smalec, wieprzowina, olej palmowy i kokosowy) oraz tłuszczów trans (np. zupki instant, kostki rosołowe, gotowe wyroby cukiernicze, margaryna). Zaleca się ograniczanie spożycia soli, a także słonych przekąsek, produktów wędzonych i puszkowanych, polecana dawka to mniej niż 5 g soli dziennie. Andropauza to czas kiedy warto sięgać także po produkty bez cukru i syropu glukozo-fruktozowego, ewentualnie słodzone słodzikiem. Ważne jest zaprzestanie stosowania używek w postaci papierosów, alkoholu oraz kofeiny, gdyż zwiększają one ryzyko sercowo-naczyniowe. Kawa dodatkowo sprzyja zmniejszaniu masy kostnej.  

Zdrowie to nie tylko prawidłowe funkcjonowanie ciała, ale też psychiki. Żeby andropauza nie stanowiła prostej drogi do kryzysu wieku średniego, nie można poddać się negatywnemu myśleniu! Korzystne może okazać się podjęcie nowej pracy lub hobby, zadbanie o własne przyjemności. Należy też unikać stresu, który nie tylko pogarsza nastrój, ale zmniejsza także produkcję testosteronu. Jeśli problemem jest bezsenność można zadbać o higienę snu, sięgnąć po gorące napary z rumianku, melisy czy lawendy, suplementować melatoninę lub w ostateczności wspomóc się lekami wypisywanymi na receptę przez lekarza np. Trittico, Nasen. Czasem niezbędna może okazać się pomoc psychiatry i psychologa w postaci terapii behawioralnej lub leków stabilizujących nastrój.


W obliczu przemian w sferze seksualnej, które pociąga za sobą andropauza, warto zmienić moment codziennej aktywności z wieczornej na poranną, gdyż to właśnie początek dnia sprzyja większemu stężeniu testosteronu. 

Jak radzić sobie andropauzą? - hormonalna terapia zastępcza

Najbardziej skutecznym farmakologicznym sposobem na walkę z objawami, które przynosi andropauza jest hormonalna terapia zastępcza. Podstawową formą leczenia jest suplementacja preparatami testosteronu. Terapię można wdrożyć u mężczyzn prezentujących objawy andropauzy oraz zmniejszone stężenie całkowitego testosteronu (<8 mmol/l). Niezbędne jest jednak wykluczenie wszystkich przeciwwskazań tj. nowotwór prostaty, piersi, policytemia, intensywne objawy ze strony dolnych dróg moczowych, objawowa przeszkoda podpęcherzowa w odpływie moczu. Najnowocześniejszą formą, która przybiera powoli znamiona “złotego standardu” jest żel z testosteronem. Jego użycie jest bezproblemowe - wystarczy raz dziennie zastosować na skórę. Pozwala także unikać ogólnoustrojowych działań niepożądanych oraz zapewnia stałe, optymalne stężenie substancji we krwi. Preparaty podawane doustnie także są stosunkowo bezpieczne, chociaż mniej skuteczne w łagodzeniu andropauzy. Inną formą terapii są zastrzyki domięśniowe. Nie są one jednak polecane ze względu na brak możliwości odwrócenia ich działania przy pojawieniu się przeciwwskazań do stosowania. Produkty te, podawane co 2-3 tygodnie, nie zapewniają także stabilnego poziomu substancji we krwi, wyjątkiem jest Nebido, który podaje się co 3 miesiące i który utrzymuje stałe stężenie leku przez dłuższy czas. Wśród najważniejszych działań niepożądanych preparatów testosteronu wyróżniamy: tkliwość gruczołów piersiowych, niewielkie powiększenie prostaty, wzrost hematokrytu (zagęszczenie krwi) i ilości czerwonych krwinek. Pierwsze efekty leczenia pojawiają się zazwyczaj po 2-4 tygodniach, chociaż na efekty metaboliczne trzeba poczekać co najmniej rok. Suplementacja testosteronu wciąż jest kontrowersyjna, jednak udowodniono, że korzystnie wpływa na jakość życia, funkcje poznawcze i nastrój, skład ciała (wzrost beztłuszczowej masy ciała i zmniejszenie masy tłuszczowej), gęstość mineralną kości, profil lipidowy i tolerancję glukozy, a także funkcje seksualne. 


Hormonalne leczenie objawów andropauzy można przeprowadzić także za pomocą preparatu Pregyl, zawierającego gonadotropinę kosmówkową. Substancja ta pobudza hormon przysadki LH i tym samym pobudza endogenną produkcję testosteronu przez komórki Leydiga w jądrach. Bezwzględnym przeciwwskazaniem do jego stosowania jest obecność nowotworów hormonozależnych.

Jak radzić sobie z zaburzeniami funkcji seksualnych podczas andropauzy?

W 1874r. na problemy z uzyskaniem lub utrzymaniem erekcji wynaleziono próżniową pompkę. Ten pomysł, dopracowywany i modyfikowany, jest skuteczny do dzisiaj. Na szczęście jednak rozwój farmacji sprawił, że aktualne problemy natury seksualnej najczęściej rozwiązuje się za pomocą leków. Sprawność seksualną, którą upośledza andropauza w długofalowej perspektywie najlepiej poprawia suplementacja testosteronu. Doraźnie, przed aktem seksualnym najskuteczniej działają preparaty z grupy inhibitorów 5-fosfodiesterazy. Sildenafil (Viagra, Maxigra), Awanafil (Spedra) czy Tadalafil (Cialis, Erlis) sprzyjają gromadzeniu się większej ilości substancji odpowiedzialnych za rozkurcz mięśni gładkich, co prowadzi do większego napływu krwi do prącia i powstania erekcji. Leki te działają skutecznie wyłącznie przy jednoczesnej stymulacji seksualnej. Preparaty te przeciwwskazane są przy współistniejącej dławicy piersiowej i ciężkiej niewydolności serca. Nie można ich stosować równocześnie z nitrogliceryną. Następnym lekiem, jednak o mniejszej skuteczności jest apomorfina (Uprima). Preparat ten stymuluje uwalnianie oksytocyny i tym samym pojawienie się erekcji, wymagana jest przy tym minimalna stymulacja seksualna. Produkt zapewnia około 15% poprawę u osób z niewielkimi zaburzeniami. 


Leczenie drugiego rzutu zaburzeń na tle seksualnym obejmuje wstrzykiwanie substancji (papaweryna, fentolamina, fenoksybenzamina lub syntetyczną prostacyklinę - alprostadil) w ciała jamiste penisa, co rozkurcza mięśnie gładkie umożliwiając uzyskanie erekcji. Nie jest to jednak sposób popularny z powodu niekomfortowej drogi podania oraz ryzyka powikłań - krwiaka, zwłóknienia ciał jamistych, priapizmu (długotrwałej erekcji). Próbowano podawać alprastidol także do cewki moczowej (metoda MUSE), jednak jest to równie kłopotliwe i niesie za sobą ryzyko uszkodzenia cewki moczowej. 


Do długofalowej poprawy potencji podczas andropauzy pomocne mogą okazać się także preparaty zawierające mikroelementy np. witaminę C, E, L-argininę, selen lub cynk oraz zioła i przyprawy tj. żeń-szeń, buzdyganek ziemny, kozieradka, czarnuszka, papryka. W aptekach dostępnych jest wiele suplementów diety pomagających w łagodnych zaburzeniach np. DHEA Eljot i Stymen zawierające prasteron, Penigra zawierający naturalne składniki np. wyciąg z owocu cytryńca chińskiego, FerliMan plus.


Andropauza sprzyja także przedwczesnemu wytryskowi, w tej sytuacji pomocne mogą być preparaty w formie żelu lub aerozolu stosowane na skórę penisa. Zawierają one substancje znieczulające jak lidokaina (Bravera Control) czy mentol (np. Orgasm Control). 


Zaburzenia wzwodu można leczyć także inwazyjnie poprzez wszczepianie protezy prącia lub pobudzanie produkcji naczyń krwionośnych ciał jamistych prącia za pomocą ultradźwięków.

Inni czytali również

Escapelle "Tabletka po" - Informacje ogólne, stosowanie oraz dawkowanie leku

Escapelle "Tabletka po" - Informacje ogólne, stosowanie oraz dawkowanie leku

Escapelle (tzw. ‘’tabletka dzień po’’) to lek antykoncepcyjny, wskazany do przyjęcia do 72 godzin od stosunku bez zastosowania skutecznej metody zapobiegania ciąży lub gdy dana metoda zawiodła. Preparat leczniczy dostępny jest tylko na receptę, nie jest refundowany. Produkt składa się z 1 tabletki zawierającej lewonorgestrel, która zapobiega owulacji i chroni przed zapłodnieniem (o ile do stosunku doszło przed owulacją) oraz utrudnia implantację zapłodnionej komórki jajowej w endometrium. Preparat stosuję się doustnie, wchłaniany jest niemal całkowicie, a następnie wydalany z organizmu w postaci metabolitów. Najczęstszymi skutkami ubocznymi związanymi z przyjęciem leku są: bóle głowy i podbrzusza, nudności i krwawienie niezwiązane z miesiączką. Mogą pojawić się również wymioty, biegunki, zawroty głowy, nieregularne krwawienia, opóźnienia miesiączki do 5 dni oraz tkliwość piersi. Lek escapelle 1500 nie powinien być stosowany u kobiet ciężarnych oraz karmiących piersią, ponieważ lewonorgestrel może być wydalany wraz z mlekiem matki. Escapelle nie powoduje przerwania ciąży. Produkt nie powinien być stosowany dwukrotnie podczas jednego cyklu, ponieważ może wystąpić ryzyko zaburzeń cyklu miesiączkowego. Istnieje ryzyko wystąpienia ciąży pozamacicznej u osób, u których wcześniej ją zdiagnozowano lub mają schorzenia zwiększające ryzyko jej wystąpienia. Nie zaleca się podawania preparatu osobom z zaburzeniami czynności wątroby lub z zespołem złego wchłaniania. Przed użyciem należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą, gdyż każdy lek niewłaściwie stosowany może zagrażać życiu lub zdrowiu.

Charakterystyka produktów leczniczych
20.08.2021