Skutki uboczne antykoncepcji – jak ich unikać?

Opublikowano 14.02.2024

Autor Redakcja Erecept.pl

Skutki uboczne antykoncepcji – jak ich unikać?

Kiedy decydujemy się na stosowanie antykoncepcji, naszym głównym celem jest zazwyczaj zapobieganie nieplanowanej ciąży. Współczesna medycyna oferuje wiele różnych metod antykoncepcji, spośród których każda ma swoje zalety, ale niestety żadna nie jest pozbawiona wad, takich jak skutki uboczne

Nie występują one u wszystkich kobiet, a w wielu przypadkach ustępują po kilku miesiącach stosowania. Warto jednak wiedzieć - jak postępować, gdy się pojawią. Antykoncepcja hormonalna dostępna jest tylko na receptę (recepta online).

Spis treści

Jakie są rodzaje antykoncepcji?

Metody antykoncepcji można podzielić na niehormonalne i hormonalne. Do niehormonalnych należą prezerwatywy, kapturki dopochwowe, żele i pianki plemnikobójcze, metody naturalne, a także wkładki domaciczne z miedzią.

Antykoncepcja hormonalna opiera się na działaniu dwóch rodzajów hormonów: estrogenów i progestagenów. Środki, które zawierają oba hormony to dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne, plastry antykoncepcyjne i krążki dopochwowe.

Natomiast środki z zawartością samych progestagenów to jednoskładnikowe tabletki antykoncepcyjne, hormonalne wkładki domaciczne, implanty podskórne oraz zastrzyki antykoncepcyjne.

Mechanizm działania antykoncepcji hormonalnej polega w większości przypadków na hamowaniu owulacji (jajeczkowania), czyli uwolnienia komórki jajowej z jajnika. Inne efekty to m.in. zagęszczenie śluzu szyjkowego, przez co staje się on nieprzepuszczalny dla plemników czy zmiany w błonie śluzowej macicy, które utrudniają implantację ewentualnej zapłodnionej komórki jajowej.

Skuteczność antykoncepcji hormonalnej jest wysoka i wynosi powyżej 99% przy właściwym stosowaniu.

Działania niepożądane metod ochrony przed nieplanowaną ciążą dotyczą przede wszystkim środków hormonalnych i wkładek miedzianych. Ich wysoka skuteczność niestety idzie w parze z liczniejszymi i poważniejszymi skutkami ubocznymi w porównaniu do pozostałych metod.

Skutki uboczne antykoncepcji barierowej i chemicznej to przede wszystkim odczyny miejscowe: reakcje nadwrażliwości i podrażnienia.

e-Recepta online 49.99 ZŁ

Leki na potencje, leki stałe, antykoncepcja stała, przedłużenie terapii w chorobach przewlekłych.

Czas realizacji do 1 godziny roboczej*

Antykoncepcja awaryjna 59.99 ZŁ

Tabletka 'po', tabletka dzień po, tabletka do 72h, pigułka po.

Czas realizacji do 1 godziny roboczej*

Jakie są skutki uboczne antykoncepcji hormonalnej? Jak ich unikać?


Krwawienie

Antykoncepcja hormonalna stosunkowo często powoduje zmiany w krwawieniu. Krwawienia bywają nieregularne, mogą stać się mniej lub – rzadziej – bardziej obfite, występują plamienia, czasem dochodzi też do zatrzymania miesiączkowania. Zazwyczaj stabilizują się w ciągu 6 miesięcy od początku stosowania danej metody antykoncepcji.

Nieplanowane krwawienia są częstsze przy stosowaniu tabletek antykoncepcyjnych z małą dawką estrogenu oraz w przypadku schematu z krótkimi przerwami (np. 24+4), rzadkimi przerwami (np. 84+7) lub przy ciągłym stosowaniu. Można zatem zasięgnąć porady lekarskiej w sprawie ewentualnej zmiany preparatu lub schematu przyjmowania tabletek antykoncepcyjnych, jeżeli takie symptomy wystąpią.

Warto również pamiętać, że brak krwawień może wskazywać na ciążę, ponieważ nie ma niezawodnych metod antykoncepcji; może to być wskazanie do wykonania testu ciążowego.

W przypadku problematycznego krwawienia przy stosowaniu wkładki domacicznej z lewonorgestrelem możliwe jest stosowanie niesteroidowego leku przeciwzapalnego (np. naproksenu) w celu zmniejszenia obfitości krwawienia – należy jednak najpierw skonsultować się z ginekologiem.

Bóle głowy

Bóle głowypowszechną dolegliwością wśród kobiet w wieku reprodukcyjnym, niezależnie od tego, czy stosują antykoncepcję hormonalną. Nie ma dowodów, że bóle głowy zgłaszane podczas stosowania antykoncepcji hormonalnej wynikają z powodu jej przyjmowania.

Z dostępnych badań nie wynika także, by mniejsze dawki estrogenów zmniejszały ryzyko wystąpienia tych objawów. Wskazane jest przede wszystkim przeanalizowanie ewentualnych innych czynników, które mogą przyczyniać się do bólów głowy, a w następnej kolejności rozważenie zmiany sposobu zapobiegania ciąży.

Warto pamiętać, że migrena może być przeciwwskazaniem do stosowania antykoncepcji hormonalnej z estrogenami (np. tabletki antykoncepcyjne dwuskładnikowe).

W przypadku migreny z aurą, estrogeny są przeciwwskazane w każdym przypadku, a bez aury - u kobiet co najmniej 35-letnich. Jeżeli migreny pojawiły się po włączeniu antykoncepcji dwuskładnikowej, należy ją odstawić.

Spadek libido

Antykoncepcja hormonalna powoduje obniżenie stężenia androgenów, co mogłoby obniżać libido, czyli popęd seksualny. Jednakże badania dostarczają niejednoznaczne wyniki - u większości kobiet stosujących antykoncepcję hormonalną libido nie ulega zmianie, u niektórych wzrasta, a u innych obniża się.

Niektóre dane sugerują, że zmniejszenie popędu może być zależne od dawki estrogenów w preparatach dwuskładnikowych. W sytuacji spadku libido można rozważyć zmianę metody antykoncepcji.

Zakrzepy

Zakrzepica żył głębokich i zatorowość płucna (razem określane jako żylna choroba zakrzepowo-zatorowa) to poważne skutki uboczne tabletek antykoncepcyjnych dwuskładnikowych, krążków dopochwowych i plastrów.

Na szczęście zdarzają się one rzadko. Znacznie mniejsze ryzyko zakrzepów wiąże się ze środkami z samymi progestagenami. Jeżeli u kobiety występują czynniki ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (np. trombofilia), to nie powinna stosować leków zawierających estrogeny.

Wzrost masy ciała

Podczas przyjmowania antykoncepcji hormonalnej może dojść do zwiększenia masy ciała, jednak nie ma dowodów na związek przyczynowo-skutkowy między nimi.

W zapobieganiu tyciu kluczowe jest zwrócenie uwagi na właściwą dietę i aktywność fizyczną. Możliwe jest, że lekarz zaleci zmianę środka antykoncepcyjnego w takim przypadku.

Zmiany nastroju

Zaburzenia nastroju są powszechnym problemem wśród użytkowniczek antykoncepcji. Jednakże dostępne dane nie wskazują na istnienie związku przyczynowo-skutkowego między antykoncepcją hormonalną a zaburzeniami nastroju, ani nie sugerują wzrostu ryzyka depresji w wyniku jej stosowania.

Podobnie jak we wcześniej wymienionych przypadkach, możliwe jest rozważenie innej metody antykoncepcji.

Nudności, tkliwość piersi

U mniej niż 10% pacjentek występują niewielkie nudności i bolesność piersi. Należą one do wczesnych działań niepożądanych oraz zazwyczaj ustępują w ciągu pierwszych miesięcy stosowania antykoncepcji hormonalnej.

Trądzik

Antykoncepcja hormonalna zazwyczaj wpływa pozytywnie na stan cery, co można przypisać wpływowi antyandrogennemu jej hormonów. Nasilenie trądziku jest częściej zgłaszane przez użytkowniczki antykoncepcji jednoskładnikowej niż dwuskładnikowej.

U kobiet z trądzikiem najlepszym wyborem będzie preparat zawierający składową progestagenną o działaniu antyandrogennym (np. octan cyproteronu).


Jakie są skutki uboczne miedzianych wkładek domacicznych?

Typowym działaniem niepożądanym stosowania wkładek domacicznych (IUD) z miedzią jest nadmierne krwawienie maciczne. Miesiączki mogą być obfitsze, dłuższe i bardziej bolesne, jednak zwykle te efekty częściowo ustępują z czasem.

Plamienia miesiączkowe, które również są częstym skutkiem ubocznym wkładek miedzianych, mają mniejszą tendencję do ustępowania.

Alternatywą dla wkładek z miedzią są wkładki hormonalne z lewonorgestrelem, których typowym efektem jest zmniejszenie krwawień.

Jakie są pozytywne efekty stosowania antykoncepcji hormonalnej?

Antykoncepcja hormonalna, poza oczywistym efektem w postaci zapobiegania niechcianej ciąży, może wpłynąć pozytywnie na inne aspekty zdrowotne. Z innych korzyści niż antykoncepcyjne działanie warto wymienić:

  • zmniejszenie utraty krwi i bolesności w trakcie miesiączki;

  • zmniejszenie ryzyka raka jajnika, endometrium i jelita grubego (antykoncepcja dwuskładnikowa);

  • poprawę stanu skóry przy trądziku (głównie tabletki antykoncepcyjne dwuskładnikowe).

Jak postępować w sytuacji wystąpienia skutków ubocznych antykoncepcji?

Najczęściej zgłaszane skutki uboczne podczas przyjmowania antykoncepcji hormonalnej mogą wynikać również z innych przyczyn. W przypadku takich objawów jak zaburzenia nastroju, bóle głowy czy wzrost masy ciała związek między ich wystąpieniem a przyjmowaniem hormonów jest niepotwierdzony.

Inne działania niepożądane jak nieregularne krwawienia, nudności i tkliwość piersi zazwyczaj ustępują po kilku miesiącach od włączenia danej metody antykoncepcji hormonalnej.

W trakcie stosowania antykoncepcji hormonalnej istotne są regularne wizyty u ginekologa, co najmniej raz w roku (coroczne wizyty zalecane są wszystkim kobietom, niezależnie od stosowania metod zapobiegania ciąży).

Skutki uboczne antykoncepcji wymagają specjalistycznej konsultacji i indywidualnego podejścia. Lekarz oceni, czy zgłaszane objawy wymagają dodatkowej diagnostyki oraz wskazania do zmiany sposobu ochrony przed niechcianą ciążą.

Trzeba pamiętać, że metody hormonalne nie chronią przed chorobami przenoszonymi drogą płciową, więc niepokojące objawy mogą być także ich skutkiem.

Wśród metod antykoncepcji hormonalnej są takie, które działają ogólnoustrojowo, jak np. tabletki, jak i działające głównie miejscowo - wkładki domaciczne.

Działanie tabletek antykoncepcyjnych może się nieco różnić w zależności od konkretnego preparatu ze względu na różne dawki estrogenów i różne progestageny – przykładowo progestageny mogą mieć wpływ androgenny lub antyandrogenny.

Dzięki takiej różnorodności środków możliwe jest właściwe dobranie metody bezpiecznej, a zarazem komfortowej i odpowiadającej potrzebom kobiety. Jeżeli niemożliwe jest zastosowanie hormonów – np. z powodu przeciwwskazań – dostępna jest antykoncepcja niehormonalna.

Ważna jest ścisła współpraca pacjentki z lekarzem ginekologiem i konsultowanie z nim wszelkich niepokojących dolegliwości. Lekarz ginekolog jest najbardziej kompetentną osobą do oceny sytuacji, dostosowania leczenia i udzielenia wsparcia w dążeniu do zachowania najlepszego zdrowia reprodukcyjnego kobiety.

Bibliografia

Faculty of Sexual & Reproductive Healthcare of the Royal College of Obstetricians and Gynaecologists Guideline Combined Hormonal Contraception January 2019

Faculty of Sexual & Reproductive Healthcare of the Royal College of Obstetricians and Gynaecologists Guideline Progestogen-only Pills August 2022

Faculty of Sexual & Reproductive Healthcare of the Royal College of Obstetricians and Gynaecologists Guideline Intrauterine Contraception March 2023

Małgorzata Nowicka Leki antykoncepcyjne dwuskładnikowe Medycyna po dyplomie, październik 2022

Małgorzata Nowicka Leki antykoncepcyjne jednoskładnikowe Medycyna po dyplomie, grudzień 2022

Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące wskazań i bezpieczeństwa stosowania antykoncepcji hormonalnej oraz wewnątrzmacicznej, 2014

Inni czytali również

Tardyferon Fol - E-recepta - recepta online z konsultacją | cena, dawkowanie, przeciwwskazania
Tardyferon Fol - E-recepta - recepta online z konsultacją | cena, dawkowanie, przeciwwskazania

Lek Tardyferon-Fol to preparat wykorzystywany w zapobieganiu oraz leczeniu niedoborów żelaza i kwasu foliowego u kobiet w ciąży. Substancje czynne wyrobu medycznego Tardyferon Fol to jony żelaza w postaci siarczanu żelaza oraz kwas foliowy. Lek Tardyferon fol jest przeznaczony do stosowania doustnego. Preparat ten jest dostępny tylko i wyłącznie na receptę.

Charakterystyka produktów leczniczych
25.03.2024
Jak skutecznie podniecić kobietę?
Jak skutecznie podniecić kobietę?

Fundamentem udanego życia seksualnego jest zadbanie o to, by obie strony czerpały z niego tyle samo przyjemności i radości. Aby było to możliwe, niezbędne jest poznanie kilku sekretów związanych z mapą erotyczną kobiecego ciała. Należy jednak pamiętać, że oprócz uniwersalnych wskazówek znajdujących swoje potwierdzenie w jakości doznań seksualnych, nie do przecenienia jest uwrażliwienie na indywidualne preferencje partnerki.

Artykuł
19.12.2023
Jak działają dwuskładnikowe pigułki antykoncepcyjne? Czy są skuteczne?
Jak działają dwuskładnikowe pigułki antykoncepcyjne? Czy są skuteczne?

Współcześnie kobiety mają do wyboru wiele metod zapobiegania nieplanowanej ciąży. Dużą popularnością cieszą się tabletki antykoncepcyjne. Dzielą się one na tabletki jednoskładnikowe oraz dwuskładnikowe. Czym różnią się oba rodzaje i który wybrać?Antykoncepcja hormonalna dostępna jest tylko na receptę (recepta online).

Artykuł
16.04.2024
Konsultacja z E-receptą za 49.99 ZŁ Tylko w najnowszej aplikacji!