Konsultacja z E-receptą 49.99 zł już w 15 minut!

Suplementy diety - za i przeciw. Czy warto przyjmować witaminy?

Suplementy diety, będące rodzajem produktów spożywczych, są obecnie dostępne nie tylko w aptekach, ale również w sklepach z żywnością czy internecie. Ich głównym przeznaczeniem jest uzupełnianie diety w te składniki odżywcze, których spożywamy za mało, a nie leczenie chorób.

Przyjmowanie suplementów diety może przynieść korzyści dla zdrowia, jednak wiąże się również z potencjalnymi ryzykami. Wskutek nadmiernego stosowania suplementów diety może dojść do przekroczenia zalecanych dawek składników mineralnych, mogą także powodować działania niepożądane oraz interakcje z innymi stosowanymi lekami.

Suplementy diety   za i przeciw  Czy warto przyjmować witaminy?
Autor: Redakcja Erecept.pl 17.06.2024

Czym są suplementy diety i jak działają?

Suplementy to produkty spożywcze służące jako uzupełnienie normalnej diety. Stanowią one skoncentrowane źródło witamin, minerałów oraz innych substancji, które mają korzystny wpływ odżywczy lub wpływają na inne procesy fizjologiczne organizmu.

Produkty te są przeznaczone wyłącznie do stosowania w małych, ściśle odmierzonych ilościach i występują na rynku farmaceutycznym w postaci kapsułek, tabletek, drażetek, saszetek z proszkiem, ampułek czy butelek z kroplomierzem.

Najczęstsze składniki suplementów diety to witaminy oraz substancje mineralne, niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Mogą zawierać również inne substancje odżywcze, m.in. aminokwasy, nienasycone kwasy tłuszczowe, kwas foliowy, błonnik pokarmowy, probiotyki i prebiotyki, ekstrakty roślinne oraz produkty pochodzenia roślinnego.

Należy podkreślić, że wbrew popularnej opinii, zadaniem suplementu diety nie jest leczenie danego schorzenia, tylko uzupełnienie diety w substancje przyjmowane w niedoborze. Zdrowa i zbilansowana dieta powinna dostarczać składniki odżywcze w odpowiednich ilościach, sprawiając, że nie ma potrzeby stosowania suplementów diety.

Zobacz także: "Witaminy na depresję." Czy suplementacja niedoborów witamin i minerałów może pomóc w zaburzeniach depresyjnych?

Jakie są prawne regulacje dotyczące suplementów diety?

Poznanie prawnych aspektów suplementacji jest istotne dla podejmowania świadomych i bezpiecznych decyzji. Jako konsument, masz prawo do pełnej informacji o produkcie, którego używasz. Zrozumienie przepisów pozwala uniknąć produktów niespełniających norm, a tym samym – potencjalnych zagrożeń dla zdrowia.

Suplementy diety są produktami spożywczymi, a nie lekami. Zgodnie z przepisami, muszą spełniać określone normy i wymogi dotyczące składu, etykietowania, a także sposobu reklamowania. W Unii Europejskiej każdy suplement diety musi posiadać etykietę, zawierającą informacje o składzie, zawartości składników aktywnych oraz zalecanej dawce dziennego spożycia.

Ponadto reklama nie może wprowadzać w błąd co do właściwości leczniczych produktu, ponieważ suplementy nie są lekami i nie służą do leczenia chorób. W Polsce Główny Inspektorat Sanitarny monitoruje rynek suplementów, dbając o to, aby produkty dostępne dla konsumentów były bezpieczne. Regularne kontrole mają na celu eliminację produktów, które nie spełniają norm bezpieczeństwa.

e-Recepta Express

Do 1 godziny roboczej* Antykoncepcja stała, leki stałe, przedłużenie terapii w chorobach przewlekłych, leki na potencję.

Antykoncepcja awaryjna

Do 1 godziny roboczej* Tabletka 'po', tabletka dzień po, tabletka do 72h, pigułka po.

Jakie są najpopularniejsze rodzaje suplementów?

Najbardziej popularne rodzaje suplementów to:

  • witaminy, w tym szczególnie witamina C, D i B12;

  • minerały takie jak wapń, magnez, żelazo i cynk;

  • kwasy omega-3, często wybierane przez osoby, które nie jedzą regularnie ryb;

  • prebiotyki i probiotyki, rekomendowane zwłaszcza po terapiach antybiotykowych;

  • białko w formie proszku, popularne wśród osób aktywnych fizycznie, wspiera budowę masy mięśniowej i regenerację po treningu. Ponadto, suplementacja białka często jest zalecana osobom starszym oraz pacjentom cierpiącym na choroby nowotworowe.

  • antyoksydanty, w tym resweratrol, koenzym Q10, czy ekstrakty z zielonej herbaty, cenione za ich działanie przeciwstarzeniowe i prozdrowotne.

Warto wspomnieć, że każdy suplement ma inne zastosowanie i może być korzystny w różnych sytuacjach zdrowotnych. Ważne jest, aby wybór suplementu był świadomy oraz dostosowany do aktualnych potrzeb organizmu czy stylu życia.

Czy stosowanie suplementów diety jest bezpieczne dla każdego?

Stosowanie suplementów diety, zgodnie z aktualnymi wytycznymi, zaleca się osobom dorosłym spożywającym diety niskoenergetyczne, seniorom, osobom stosującym diety eliminacyjne lub z ograniczeniami pokarmowymi, kobietom po menopauzie z niedoborem wapnia i witaminy D oraz kobietom w ciąży.

W przypadku osób stosujących właściwą dietę, bogatą w składniki odżywcze, korzystanie z suplementów nie jest rekomendowane.

Uzupełnianie niedoborów witaminy D

Jednak zgodnie z aktualnymi zaleceniami, istnieją wyjątki takie jak witamina D, której suplementację należy dostosowywać indywidualnie do takich czynników jak wiek czy masa ciała. Specjaliści zalecają suplementację diety witaminą D poprzedzoną badaniem stężenia 25(OH) D we krwi oraz monitorowanie poziomu w trakcie jej przyjmowania.

W Polsce, z powodu jej położenia geograficznego, istnieje ograniczenie w uzyskaniu zalecanych poziomów 25OHD w surowicy krwi poprzez skórną syntezę witaminy D. To prowadzi do potrzeby uzupełniania jej niedoborów. Ponadto, ryzyko przedawkowania witaminy D jest bardzo niskie.

Zalecane dawkowanie witaminy D w różnych grupach wiekowych:

  • 0-6 miesięcy: 400 IU/dobę od pierwszych dni życia;

  • 6-12 miesięcy: 400-600 IU/dobę;

  • 1-3 lata: 600 IU/dobę;

  • 4-10 lat: 600-1000 IU/dobę, przy czym w okresie od maja do września suplementacja nie jest wymagana u dzieci, które spędzają codziennie 15-30 minut na słońcu z odsłoniętymi przedramionami i nogami;

  • młodzież i osoby dorosłe poniżej 75. roku życia: 1000-2000 IU/dobę;

  • powyżej 75. roku życia: 2000-4000 IU/dobę.

Zobacz także: Normy witaminy D3 - niedobór i suplementacja

Ponadto witamina B12 jest rekomendowana osobom na dietach wegańskich lub wegetariańskich, które wykluczają produkty pochodzenia zwierzęcego.

@erecept.pl kiedy bierzecie witaminę D3? #witaminaD3 #suplementacja #jakbyczdrowym ♬ Paris - Else

Jakie są potencjalne korzyści z przyjmowania suplementów?

Główną korzyścią, dla której warto rozważyć przyjmowanie suplementów diety, jest zapobieganie lub uzupełnianie niedoborów żywieniowych, szczególnie w przypadku sposobu odżywiania ubogiego w witaminy i minerały.

Zdrowe suplementy diety, dobrane indywidualnie do aktualnych potrzeb organizmu, mogą wspierać ogólne samopoczucie, zwłaszcza jeśli są stosowane przez osoby spożywające diety niskoenergetyczne lub eliminacyjne, seniorów, również kobiety ciężarne i sportowców.

Ponadto kwasy omega-3 i witaminy z grupy B są znane z korzystnego wpływu na działanie mózgu, poprawę pamięci i koncentracji. Z kolei stosowanie suplementów zawierających witaminę D, C oraz cynk może przyczyniać się do wzmocnienia systemu odpornościowego.

Z drugiej strony, suplementacja takich składników odżywczych jak biotyna, kolagen, czy kwasy tłuszczowe może wpływać korzystnie na kondycję włosów, skóry i paznokci.

Stosowanie antyoksydantów może pomóc w redukcji ryzyka wystąpienia chorób serca i naczyń, natomiast wapń w połączeniu z witaminą D odgrywa kluczową rolę w zachowaniu zdrowia kości, co jest szczególnie ważne dla kobiet po menopauzie.

Niemniej jednak, aby uniknąć negatywnych skutków związanych z niewłaściwym stosowaniem suplementów diety, warto skonsultować się z lekarzem lub dietetykiem przed rozpoczęciem ich przyjmowania.

Jakie mogą być skutki uboczne i ryzyka wynikające ze stosowania suplementów diety?

Suplementy diety mogą stanowić cenne uzupełnienie codziennego sposobu odżywiania, zwłaszcza dla osób zagrożonych niedoborami, lecz należy pamiętać, że z ewentualnym stosowaniem suplementu mogą kojarzyć się potencjalne zagrożenia.

Nadmiar niektórych składników suplementów, nieracjonalne stosowanie suplementacji, nadmierne przyjmowanie preparatów oraz brak rzetelnej informacji na etykiecie dotyczącej przeciwwskazań mogą być przyczyną powikłań farmakoterapii i wiązać się z ryzykiem wystąpienia działań niekorzystnych.

Podobnie jak leki, także suplementy diety mogą powodować występowanie skutków ubocznych. Mogą one być spowodowane zarówno przyjmowaniem nadmiernych dawek konkretnych składników, jak i reakcjami alergicznymi na dowolną substancję zawartą w preparacie.

Co więcej, wyniki najnowszych badań naukowych sugerują, że nieuzasadniona suplementacja ß-karotenem w dawce 20-50 mg dziennie zwiększała ryzyko wystąpienia raka płuca u osób palących papierosy.

Stosowanie podwyższonych dawek witamin, minerałów lub substancji roślinnych może wpływać na ważne wskaźniki biochemiczne krwi. Niektóre suplementy mogą zakłócać wyniki badań laboratoryjnych, dlatego zaleca się przerwanie suplementacji co najmniej tydzień przed przeprowadzeniem badań diagnostycznych.

Czy suplementy mogą zastąpić zdrową dietę?

Istotne jest zrozumienie, że suplementy diety nie są i nie powinny być zamiennikiem dla różnorodnej i wyważonej diety. Zadaniem suplementów jest dopełnienie diety, a nie stanowienie jej podstawowego źródła składników odżywczych.

W niektórych sytuacjach, takich jak specyficzne stany zdrowotne, restrykcyjne diety czy ciąża, suplementacja może być niezbędna i zalecana przez specjalistów. Jednak nawet w tych przypadkach powinna ona uzupełniać, a nie zastępować zdrowe odżywianie.

W jakich pokarmach można znaleźć poszczególne witaminy i składniki mineralne?

Przykładowe źródła poszczególnych substancji odżywczych:

  • wapń - mleko, jogurty, sardynki, tofu, produkty sztucznie fortyfikowane wapniem;

  • kwas foliowy - szpinak, soczewica, wątróbka;

  • żelazo - wątróbka, indyk, natka pietruszki, jaja, ciemne pieczywo;

  • kwasy omega-3 - oleje roślinne, ryby morskie (śledź, pstrąg, makrela, tuńczyk);

  • witamina A - marchew, szpinak, bataty, wątróbka, jaja, sery;

  • witamina B12 - mięso, ryby, podroby, skorupiaki;

  • witamina D3 - tłuste ryby i jaja.

Czy przyjmowanie suplementów diety jest konieczne dla sportowców?

Sportowcy często mają zwiększone zapotrzebowanie na kalorie i składniki odżywcze, w tym białko, witaminy i minerały. Suplementy mogą pomóc w zaspokojeniu tych potrzeb, szczególnie kiedy trudno jest je pokryć wyłącznie dietą.

Wśród osób o wysokiej aktywności fizycznej najpopularniejsze są suplementy białkowe (takie jak odżywki białkowe, kreatyna i aminokwasy o rozgałęzionych łańcuchach – BCAA), kompleksy witaminowo-mineralne oraz napoje izotoniczne i energetyczne.

Warto jednak podkreślić, że suplementy diety nie powinny zastępować zbilansowanej i zróżnicowanej diety, która jest podstawą zdrowia i dobrego samopoczucia.

Suplementy - czy warto przyjmować je w ciąży?

Kobiety w ciąży stanowią specyficzną grupę, dla której dedykowane są suplementy diety. W tym szczególnym okresie, Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników zaleca stosowanie suplementów zawierających żelazo, kwas foliowy, witaminę D, kwasy DHA oraz jod. Jednakże decyzja o suplementacji powinna być podjęta po konsultacji z lekarzem prowadzącym ciążę.

W przypadku kwasu foliowego, według zaleceń, suplementację należy rozpocząć już w fazie planowania ciąży. Zgodnie z rekomendacjami, każda kobieta w wieku rozrodczym powinna przyjmować 0,4 mg kwasu foliowego dziennie, jako dodatek do codziennej diety.

Natomiast w przypadku kobiet, które spożywają niewielkie ilości ryb i innych produktów bogatych w kwas dokozaheksaenowy, zalecana jest suplementacja co najmniej 200 mg DHA, będącego przykładem kwasów omega-3.

Zobacz także: Niedobór witamin z grupy B - przyczyny, objawy, leczenie

Czy suplementy diety mogą wspierać leczenie chorób przewlekłych?

Suplementy diety, będące produktami spożywczymi, mają za zadanie uzupełniać codzienną dietę i mogą wspomagać proces leczenia poprzez dostarczanie organizmowi dodatkowych składników odżywczych.

W sytuacji występowania niektórych chorób przewlekłych, takich jak cukrzyca czy choroby sercowo-naczyniowe, stosowanie suplementów może przyczynić się do zapobiegania niedoborom witamin i minerałów, które mogą wynikać z samej choroby lub zastosowanej terapii.

Niezwykle istotne jest, aby każdorazowo konsultować stosowanie suplementów z lekarzem, zwłaszcza gdy towarzyszy im leczenie farmakologiczne, co ma na celu uniknięcie ewentualnych interakcji i niepożądanych skutków.

Czy suplement diety może wchodzić w interakcje z lekami?

Omawiając temat suplementacji, istotna jest świadomość potencjalnych interakcji, które mogą wystąpić przy równoczesnym stosowaniu leków i suplementów diety. Takie reakcje mają zdolność do wpływania na efektywność leczenia, stopień wchłaniania leków, a także mogą podwyższać ryzyko pojawienia się niepożądanych skutków ubocznych.

Niektóre suplementy diety mogą zmniejszać wchłanianie leków kardiologicznych oraz antybiotyków, co może istotnie oddziaływać na efektywność prowadzonej terapii i ogólny stan zdrowia pacjenta.

Podczas leczenia onkologicznego również mogą wystąpić niepożądane efekty suplementacji, na przykład zbyt duża ilość przyjmowanej witaminy C może zmniejszać efektywność chemioterapii i radioterapii.

Dlatego zawsze istotne jest, aby informować lekarza o wszystkich zażywanych suplementach przed rozpoczęciem jakiegokolwiek leczenia farmakologicznego. Lekarz może wówczas ocenić prawdopodobieństwo wystąpienia interakcji i odpowiednio dostosować terapię do aktualnych potrzeb zdrowotnych oraz zgodnie ze stylem życia danej osoby.

Suplementy diety - moda czy konieczność?

Niewątpliwie, w ostatnich latach obserwujemy wzrost popularności suplementów, co może być częściowo efektem trendów zdrowotnych i marketingu. Suplementacja może przynosić korzyści w przypadku niedoborów żywieniowych, restrykcyjnych diet czy specyficznych grup pacjentów, takich jak kobiety w ciąży czy osoby starsze.

Niemniej jednak w idealnych warunkach, zrównoważona dieta u osób zdrowych powinna dostarczać wszystkich niezbędnych składników odżywczych, natomiast suplementy nie powinny zastępować pełnowartościowego odżywiania, lecz jedynie stanowić jego uzupełnienie.

Suplementacja może być pomocna, ale powinna być stosowana rozważnie i najlepiej pod kontrolą specjalisty, aby uniknąć potencjalnych skutków ubocznych i interakcji z lekami.

Bibliografia

  • "Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie", Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego - Państwowy Zakład Higieny, 2020
  • "Dietary supplements: Do they help or hurt?", Harvard Health Publishing, [online], [dostęp 7.01.2024], dostępny pod adresem: https://www.health.harvard.edu/staying-healthy/dietary-supplements-do-they-help-or-hurt
  • Portal Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej [online], [dostęp 05.2024], dostępny pod adresem: https://ncez.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2022/06/Fakty-i-mity-na-temat-witaminy-D.pdf
  • National Institutes of Health, [online], [dostęp 05.2024], dostępny pod adresem: https://ods.od.nih.gov/factsheets/WYNTK-Consumer/
  • Portal CancerResearch, [online], [dostęp 05.2024], dostępny pod adresem: https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/treatment/complementary-alternative-therapies/individual-therapies/vitamins-diet-supplements
  • Inni czytali również