Katar sienny – przyczyny, objawy i skuteczne metody leczenia

Katar sienny to popularne określenie na alergiczny nieżyt nosa, czyli chorobę alergiczną objawiającą się m.in. zaczerwienieniem oczu, wodnistym wyciekiem z nosa czy osłabieniem węchu. W przypadku kataru alergicznego przyczyną jest nadmierna reakcja naszego układu odpornościowego na alergeny wziewne (pyłki roślin, roztocza kurzu domowego, sierść zwierząt czy zarodniki grzybów). Alergiczny nieżyt nosa może dotyczyć nawet 25% populacji i mieć charakter sezonowy (zwiększone nasilenie w określonych porach roku) lub trwać cały rok (całoroczny alergiczny nieżyt nosa utrzymuje się ze zmiennym nasileniem przez większość roku).

Katar sienny – co to?

Katar sienny to inaczej alergiczny nieżyt nosa, czyli stan zapalny błony śluzowej nosa, który cechuje: wyciekanie wydzieliny z nosa lub spływanie jej po tylnej ścianie gardła, kichanie oraz uczucie zatkanego nosa i jego swędzenie. Takie objawy utrzymują się przez co najmniej 1 godzinę w ciągu dnia przez okres minimum 2 dni i wywoływane są przez alergeny wziewne.

Katar sienny od kataru wywołanego przez wirusy przeziębienia odróżnia brak podwyższonej temperatury ciała (gorączki), brak bólu gardła, czy niewystępowanie bólu mięśni. Przeziębienie (w tym również katar wirusowy) jest zaraźliwe, czyli dana osoba może zarazić się od drugiej (jeżeli jest zakażona wirusem).

Alergiczny nieżyt nosa jest spowodowany alergią, czyli nadmierną reakcją naszego układu odpornościowego na alergeny wziewne (różne substancje mogące unosić się w powietrzu np. pyłki, roztocza kurzu domowego). Skłonność do alergii jest cechą indywidualną każdego człowieka (jest ona zwiększona u osób cierpiących na alergie pokarmowe, atopowe zapalenie skóry czy astmę oskrzelową), w związku z tym nie jest możliwe zarażenie się alergią od drugiej osoby.

Zobacz także: Leki na alergię na receptę i bez recepty 2026

Katar sienny u dziecka

Do najczęstszych objawów kataru siennego u dzieci należą:

• niedrożność nosa (w wieku przedszkolnym często jedyny objaw);

• zaczerwienienie nosa;

• świąd (swędzenie) nosa, swędzenie oczu i spojówek;

• kichanie seriami;

• spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła.

W celu rozpoznania alergicznego nieżytu nosa u dzieci, należy przeprowadzić odpowiednie badania alergologiczne. Do najważniejszych z nich zaliczamy punktowe testy skórne (z alergenami wziewnymi), pomiar poziomu przeciwciał IgE w surowicy krwi, donosowa próba prowokacyjna.

W przypadku bardzo nasilonych objawów, które powodują zaburzenia koncentracji, utrudnione zasypianie, trudności w nauce czy problemy z wykonywaniem codziennych czynności lub uprawianiem sportu, należy jak najszybciej zgłosić się z dzieckiem do lekarza.

Katar sienny – przyczyny

Przyczyny kataru siennego obejmują zarówno alergeny wziewne, jak i zawodowe. Wśród alergenów wziewnych należy wymienić:

• pyłki roślin (szczególnie wiatropylne) - najczęściej są to pyłki traw i roślin uprawnych (tymotka, wiechlina, tomka, rajgras), chwastów (bylica pospolita), drzew (głównie brzoza). Okresy pylenia różnią się dla każdego z alergenów (sezonowość), a opisuje je szczegółowo kalendarz pylenia w Polsce;

• roztocza kurzu domowego i roztocza magazynowe;

• naskórek i wydzieliny (ślina, mocz) zwierząt, przenoszone na ich sierści - psy, koty, króliki, gryzonie, konie, bydło domowe;

• grzyby pleśniowe i drożdżakowe.

Z kolei wśród alergenów zawodowych (związanych z wykonywaną pracą) wymieniane są takie jak: lateks (rękawiczki), białka roślinne i zwierzęce, środki czystości, metale, barwniki.

Katar sienny – objawy

Objawy alergicznego nieżytu nosa obejmują:

• napadowe kichanie;

• wodnisty wyciek z nosa;

• zatkany nos i gęsta wydzielina (jej żółty kolor nie oznacza zakażenia);

• kaszel przewlekły (z powodu spływania wydzieliny po tylnej ścianie gardła);

• świąd (swędzenie) nosa;

• czasami utrata węchu;

• ból głowy;

• zaburzenia snu;

• zaburzenia koncentracji;

• obniżony nastrój;

• zaczerwienione oczy.

Katar alergiczny może występować jednocześnie z alergicznym zapaleniem spojówek.

Katar sienny – ile trwa?

Katar sienny może mieć charakter okresowy (sezonowy) lub przewlekły. Sezonowy trwa krócej niż 4 dni w tygodniu lub poniżej 4 tygodni. Natomiast przewlekły trwa dłużej niż 4 dni w tygodniu i powyżej 4 tygodni. Czas trwania uzależniony jest przede wszystkim od tego, jak długo pacjent jest narażony na działanie alergenu.

Katar sienny – leczenie

W leczeniu alergicznego nieżytu nosa zaleca się przede wszystkim unikanie alergenów, które wywołują objawy. Przykładem może być ograniczenie przebywania na świeżym powietrzu w okresie pylenia rośliny uczulającej czy też nieotwieranie okien w ciągu dnia. Wśród innych metod wymienia się także zmianę ubrań po przyjściu do domu, zwalczanie roztoczy kurzu domowego oraz stosowanie filtrów w samochodach.

W leczeniu alergii istotną rolę pełni płukanie nosa roztworem soli fizjologicznej oraz leki przeciwalergiczne. W przypadku podejrzenia powikłań, objawów jednostronnych czy skrzywienia przegrody wskazana jest konsultacja laryngologiczna, która zadecyduje o konieczności leczenia chirurgicznego.

Zobacz także: Trądzik alergiczny - przyczyny, objawy i leczenie

Katar sienny – leki

Najskuteczniejszymi lekami, które stosowane są w leczeniu alergicznego nieżytu nosa są glikokortykosteroidy donosowe. Łagodzą wszystkie objawy kataru siennego, także te związane z oczami (łzawienie oczu, swędzenie oczu). Zaczynają działać do 8 godzin od podania, a maksymalny efekt uzyskiwany jest po około 2 tygodniach stosowania. Wspomniane glikokortykosteroidy donosowe to: beklometazon, budezonid, flutykazon oraz mometazon.

Rzadko stosowane są glikokortykosteroidy doustne np. prednizon. Zazwyczaj dotyczy to pacjentów o ciężkim przebiegu alergii lub w przypadku takiej niedrożności nosa, która uniemożliwia leczenie miejscowe.

Do innych leków stosowanych w leczeniu alergicznego nieżytu nosa należą:

• leki przeciwhistaminowe (np. desloratadyna, cetyryzyna, feksofenadyna) - w formie tabletek, donosowej lub do worka spojówkowego. Największą skuteczność mają przy zastosowaniu profilaktycznym, przed narażeniem na alergen. Łagodzą takie objawy jak swędzenie nosa, napadowe kichanie czy objawy ze strony oczu;

• leki przeciwleukotrienowe (montelukast) - zalecane w sezonowym alergicznym nieżycie nosa;

• leki obkurczające naczynia błony śluzowej nosa (np. oksymetazolina, fenylefryna, ksylometazolina) - stosowane doraźnie, aby szybko zmniejszyć niedrożność nosa. Nie powinny być przyjmowane dłużej niż 5 dni.

Tabletki na katar sienny

Tabletki na łagodzenie objawów kataru siennego zwykle zawierają leki przeciwhistaminowe. W aptekach znajdziemy takie preparaty jak:

• Delortan - zawiera desloratadynę, czyli lek przeciwhistaminowy III generacji. Każda to 5 mg substancji czynnej, a koszt zakupu w zależności od liczby tabletek i poziomu refundacji mieści się w zakresie 5-37 złotych (może być bezpłatny dla wybranych grup pacjentów);

• Claritine - preparat z loratadyną (lek przeciwhistaminowy II generacji). W tabletce znajduje się 10 mg substancji czynnej i kosztuje około 37 złotych za opakowanie;

• Allertec - substancją czynną jest lek przeciwhistaminowy cetyryzyna (III generacja). Tabletki zawierają 10 mg tej substancji, a opakowanie kosztuje (zależnie od liczby tabletek i poziomu refundacji) 5-21 złotych (może być bezpłatny dla wybranych grup pacjentów).

Krople na katar sienny

Preparaty w postaci kropli do nosa lub oczu mogą zawierać glikokortykosteroidy, substancje obkurczające naczynia krwionośne lub leki antyhistaminowe. Redukują przekrwienie, stan zapalny, obrzęk i produkcję wodnistej wydzieliny z nosa i spojówek, co łagodzi objawy alergii.
Do najpowszechniej stosowanych preparatów na receptę należą:

• Beclonasal Aqua (beklometazon) - działający miejscowo steryd donosowy, hamujący nasilenie stanu zapalnego, a także zmniejszający przekrwienie śluzówki. Znacząco łagodzi objawy kataru siennego. W opakowaniu znajduje się 200 dawek, a kosztuje ono około 20 złotych;

• Pronasal (mometazon) - także działający miejscowo steryd donosowy. Opakowanie może zawierać 60, 140 lub 280 dawek. Koszt zakupu mieści się w przedziale 8-29 złotych (zależnie od liczby dawek i poziomu refundacji);

• Allerduo (azelastyna i flutykazon) - preparat donosowy łączący lek przeciwhistaminowy i glikokortykosteroid działający miejscowo. Jedna butelka to 50 dawek preparatu, a koszt w aptece to średnio 49 złotych.

Preparaty takie jak Otrivin, Sudafed XyloSpray (ksylometazolina), Acatar Care (oksymetazolina), czyli obkurczające śluzówkę nosa, dostępne są w większości bez recepty.

Zobacz także: Clatra vs. Clatra Allergy – porównanie leków przeciwhistaminowych. Podobieństwa i różnice

Leki na katar sienny bez recepty

Leki dostępne bez recepty są szeroko dostępne w aptekach. Mogą to być tabletki, aerozole do nosa lub krople do oczu. Do najbardziej znanych pacjentom należą:

• Claritine Allergy (loratadyna) - około 16 złotych;

• Contrahist Allergy (lewocetyryzyna) - około 8 złotych;

• Allertec WZF (cetyryzyna) - koszt w przedziale 14-19 złotych;

• Allegra (feksofenadyna) - około 15 złotych;

• Acatar Allergy (azelastyna) - około 26 złotych;

• Otrivin (ksylometazolina) - około 26 złotych;

• Acatar Control (oksymetazolina) - około 20 złotych;

• Aleric Spray (mometazon) - koszt w przedziale 30-37 złotych.

Katar sienny – domowe sposoby

Do takich domowych metod należy z pewnością płukanie nosa roztworem soli, który pozwoli usunąć zalegający śluz oraz alergeny. W tym celu możemy zakupić taki roztwór w aptece lub przygotować samodzielnie w domu (wymieszanie pół łyżeczki soli w szklance wody).

Sprawdzonym sposobem są także inhalacje parowe z dodatkiem oleju miętowego lub eukaliptusowego. Wdychanie pary wodnej prowadzi do nawilżenia błony śluzowej nosa i udrożnienia dróg oddechowych.

Ponadto zaleca się spożywanie naparów ziołowych (mięta pieprzowa, pokrzywa, rumianek), które działają przeciwzapalnie.

Warto także zwrócić uwagę na częste mycie włosów, zmianę ubrań po powrocie do domu, częste wietrzenie mieszkania, ale też zamykanie okien podczas okresów zwiększonego pylenia.

Zobacz także: Uczulenie na truskawki - objawy, przyczyny i leczenie

Czy katar sienny jest zaraźliwy?

Nie, katar sienny spowodowany jest przez reakcję alergiczną, a nie infekcję wirusem przeziębienia, zatem zarażenie nie jest możliwe.

Bibliografia

Inni czytali również

23.04.2025

Tamiflu - eRecepta i eKonsultacja: opinie, cena, dawkowanie, przeciwwskazania

Czytaj wpis

14.04.2025

Wskaźnik Pearla 2026. Tabela skuteczności antykoncepcji

Czytaj wpis

18.04.2025

Jak uzyskać receptę na antybiotyk? Ile jest ważna?

Czytaj wpis

27.04.2025

Sylvie 30 - eRecepta i eKonsultacja: opinie, cena, dawkowanie, przeciwwskazania

Czytaj wpis