Otyłość brzuszna - przyczyny, skutki, leczenie

Opublikowano 04.01.2024

Autor Redakcja Erecept.pl

Otyłość brzuszna   przyczyny  skutki  leczenie

Otyłość brzuszna to inaczej otyłość trzewna, otyłość centralna lub otyłość typu jabłko. WHO definiuje tę chorobę przewlekłą jako nadmierne nagromadzenie tkanki tłuszczowej w okolicy brzucha, które jest spowodowane utrzymującym się przez dłuższy okres dodatnim bilansem energetycznym, to znaczy takim, w którym podaż energii przewyższa jej spalanie.

Jest to najbardziej niebezpieczny typ otyłości, ponieważ zwiększa on znacząco ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia, cukrzycy typu 2 i niektórych nowotworów.

Spis treści

Jak często występuje otyłość?

W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat liczba chorych na nadwagę zwiększyła się ponad trzykrotnie. W 2016 roku liczba ta wynosiła niemal 2 miliardy osób. Na samą otyłość cierpi 650 milionów ludzi.

Otyłość na świecie

Zasięg tej przewlekłej choroby pozwala wysnuć wniosek, że ma ona charakter pandemiczny. Najbardziej rozpowszechniona jest w Stanach Zjednoczonych, za to najrzadziej w Afryce Subsaharyjskiej oraz Azji Południowo-Wschodniej. Szacuje się, że problem nadwagi i otyłości może dotyczyć nawet co drugiego dorosłego Europejczyka.

Otyłość w Polsce

W badaniach przeprowadzonych w 2014 roku w Polsce rozpoznano otyłość brzuszną u co trzeciego badanego Polaka (32,2%) i prawie co drugiej badanej Polki (45,7%).

Dane z 2019 roku pokazują, że nadmierną masę ciała ma 59% dorosłych Polaków, głównie mężczyzn przed 45. rokiem życia.

Pandemia COVID-19 nie wpłynęła pozytywnie na problem otyłości. Zamknięcie w domach, brak możliwości ruchu na świeżym powietrzu sprawiły, że około 42% Polaków przytyło w trakcie pierwszego roku pandemii.

Otyłość u dzieci

Otyłość postępuje także u dzieci. Powyżej 5. roku życia problem nadmiernej masy ciała dotyczy 18% dziewczynek i 19% chłopców, w tym otyłości odpowiednio 6% i 8%.

Zobacz także: Otyłość u dzieci i młodzieży - jak leczyć i zapobiegać?

@erecept.pl Dostepna farmakologia na erecept.pl (link w bio) wjedź i sprawdź! #odchudzanie #jakszybkoschudnąć #tabletkinaodchudzanie #erecept ♬ The Champion - Lux-Inspira

e-Recepta online 49.99 ZŁ

Leki na potencje, leki stałe, antykoncepcja stała, przedłużenie terapii w chorobach przewlekłych.

Czas realizacji do 1 godziny roboczej*

Antykoncepcja awaryjna 59.99 ZŁ

Tabletka 'po', tabletka dzień po, tabletka do 72h, pigułka po.

Czas realizacji do 1 godziny roboczej*

Jak rozpoznać otyłość brzuszną?

Kryteria diagnostyczne IDF (International Diabetes Federation) pozwalają na rozpoznanie otyłości brzusznej, gdy obwód pasa wynosi co najmniej 94 cm u mężczyzny i 80 cm u kobiety.

W celu oceny rozmieszczenia tkanki tłuszczowej używa się także WHR - stosunek obwodu talii do obwodu bioder (jego wartość większa niż 0,9 u mężczyzn i 0,85 u kobiet świadczy o otyłości brzusznej).

Czynniki ryzyka

Jako przyczyny otyłości brzusznej możemy wyróżnić różne grupy czynników.

Czynniki środowiskowe

  • nieodpowiednia dieta - nieprawidłowe odżywianie jest bardzo często główną przyczyną otyłości; dieta o wysokim indeksie glikemicznym, tłusta, bogata w cukry, niskie spożycie warzyw, mało błonnika, nieregularne odżywianie - te czynniki sprzyjają przekraczaniu zapotrzebowania kalorycznego organizmu

  • siedzący tryb życia - brak aktywności fizycznej czy niewystarczająca jej ilość

Czynniki genetyczne

  • uwarunkowania genetyczne - istnieje większe prawdopodobieństwo wystąpienia otyłości brzusznej, jeżeli chorują na nią pozostali członkowie rodziny

Pozostałe czynniki

  • choroby przewlekłe - niektóre choroby mogą sprzyjać przybieraniu na wadze - szczególnie zaburzenia hormonalne (jak w przypadku niedoczynności tarczycy, Hashimoto, zespołu policystycznych jajników czy niedoboru hormonu wzrostu) czy psychologiczne (np. depresja, stany lękowe)

Leczenie otyłości brzusznej

Zmiana stylu życia

Podstawową metodą leczenia, ale także zapobiegania otyłości brzusznej jest zmiana stylu życia.

Dieta

Przyczyną odkładania tkanki tłuszczowej jest dodatni bilans kaloryczny - podaż większej ilości kalorii niż organizm zużywa. Niezależnie od typu otyłości, postępowanie się nie zmienia.

Zmiana nawyków żywieniowych wraz z racjonalnym zmniejszeniem spożycia energii pozwala na zdrowy ubytek masy ciała. Najistotniejszą kwestią dla schudnięcia jest ujemny bilans kalorii - jedynie mniejsza ilość kalorii niż jest zużywana przez ciało pozwoli na zrzucenie zbędnych kilogramów.

Restrykcyjna dieta wykluczająca całe grupy produktów jak np. tłuszcz czy gluten może działać w niektórych przypadków, jednak nie jest to zalecany, zbilansowany sposób odżywiania. Na dłuższą metę, po odstawieniu takiej diety i wróceniu do starych nawyków, masa ciała może powrócić do początkowej.

Ważne jest regularne spożywanie posiłków, od 3 do 5 w ciągu dnia.

Dieta powinna być pełna warzyw i owoców, a także produktów pełnoziarnistych (pieczywo razowe, żytnie, płatki owsiane, ryż brązowy, makarony pełnoziarniste). Warto włączyć do posiłków nasiona roślin strączkowych, chude mięso, ryby, orzechy czy produkty nabiałowe. Produkty zawierające wysoką zawartość białka zwiększają uczucie sytości.

Z kolei unikać trzeba produktów przetworzonych, słodzonych (jeżeli już musimy sięgnąć po coś słodkiego, lepiej by zawierało słodzik zamiast cukru), nadmiaru tłuszczów zwierzęcych i cukru oraz zrezygnować ze słodkich napojów na rzecz wody (minimum 2 litry dziennie, w zależności od zapotrzebowania organizmu).

Jeżeli zmienimy na stałe sposób odżywiania, efekt diety także będzie stały. W przypadku, gdy mimo prób nie udaje się zmienić nawyków i niewłaściwe przyzwyczajenia są zbyt silne, należy udać się po poradę i ułożenie jadłospisu do dietetyka.

Ruch

Poza zmniejszeniem przyjmowania kalorii, można również zwiększyć zużywaną energię poprzez wysiłek fizyczny. Regularna aktywność fizyczna nie dość, że pozwala pozbyć się tkanki tłuszczowej, to poprawia samopoczucie, zapobiega utracie masy mięśniowej przy ujemnym bilansie kalorycznym i zwiększa wydolność krążeniowo-oddechową.

Zaleca się minimum 30-60 minut wysiłku o umiarkowanej intensywności, dostosowanego do aktualnych możliwości chorego, co najmniej 5 razy tygodniowo.

Mimo że może nie być widać zmniejszenia masy ciała, dzięki regularnej aktywności fizycznej zmniejsza się ilość tkanki tłuszczowej, szczególnie tłuszcz trzewny i ektopowy (np. wątrobowy czy sercowy).

Farmakoterapia

Farmakoterapia jest leczeniem wspomagającym, a nie podstawowym. Stosuje się ją u osób z BMI ≥30 kg/m2, u których w wyniku zmiany diety i postępowania behawioralnego nie uzyskano znaczącej redukcji masy ciała (spadek o minimum 5% wyjściowej masy).

Jeżeli metody niefarmakologiczne okazały się nieskuteczne u osób z BMI ≥27 kg/m2 i współistnieniem ≥1 choroby powiązanej z otyłością, również należy rozważyć włączenie farmakoterapii.

Przed rozpoczęciem leczenia otyłości należy ocenić stan kliniczny pacjenta oraz przeprowadzić diagnostykę w kierunku chorób, które często jej towarzyszą.

Leczenie otyłości optymalnie powinno trwać 12 miesięcy i dłużej, ale nie krócej niż 6 miesięcy. Za krótkie leczenie, szczególnie bez utrwalenia nowych nawyków, może spowodować, że efekty farmakoterapii nie będą długotrwałe. Czas leczenia musi być dostosowany do celu terapii i odpowiedniego tempa zmniejszania masy ciała.

Obecnie na terenie Unii Europejskiej zarejestrowano 4 leki, które służą do leczenia otyłości, dostępne są tylko na receptę, którą można otrzymać online.

Liraglutyd i semaglutyd

Liraglutyd (Saxenda), jak i semaglutyd (Ozempic) są substancjami naśladującymi GLP-1 - hormon wydzielany przez jelito kręte po spożyciu posiłku. Leki te pierwotnie zostały zarejestrowane jako terapia cukrzycy typu 2.

Analogi GLP-1 powodują uwalnianie insuliny, hamują powstawanie glukagonu i spowalniają tempo opróżniania żołądka. Te wszystkie czynniki przyczyniają się do wyregulowania poziomu cukru oraz do uczucia sytości po posiłku.

Należy pamiętać, że preparaty te mają określone wskazania i stosowanie ich bez konsultacji z lekarzem może doprowadzić do poważnych skutków ubocznych, takich jak zapalenie trzustki czy żołądka.

Zobacz też: Analogi GLP-1 - Leki inkretynowe, nowoczesne leczenie cukrzycy i otyłości

Naltrekson z bupropionem

Chlorowodorek naltreksonu z chlorowodorkiem bupropionu (Mysimba) - oba składniki tego preparatu działają ośrodkowo i wcześniej były stosowane głównie we wskazaniach psychiatrycznych: naltrekson w leczeniu uzależnień od alkoholu i opioidów, a bupropion w leczeniu depresji i jako wsparcie leczenia uzależnienia od nikotyny.

Bupropion zwiększa ośrodkowo uczucie sytości. Łączne stosowanie obu tych substancji zmniejsza apetyt lub silną potrzebę spożywania konkretnych produktów lub pokarmów.

Orlistat

Orlistat (Xenical) jest to preparat najdłużej obecny na rynku, lecz jednocześnie najmniej skuteczny spośród dostępnych preparatów. Jest on silnym, swoistym inhibitorem lipaz wytwarzanych w przewodzie pokarmowym. Hamuje on rozkład triglicerydów do wolnych kwasów tłuszczowych.

Dzięki temu jego regularne przyjmowanie zmniejsza wchłanianie tłuszczu zawartego w pożywieniu, co prowadzi do zmniejszania liczby przyswajanych kalorii. Jednakże nie wpływa on na regulacje ośrodka głodu i sytości.

Aktualnie orlistat uznaje się za lek trzeciego wyboru w farmakologicznym leczeniu otyłości.

Brak efektów po farmakoterapii?

Jeżeli mimo włączenia farmakoterapii efekty się nie pojawiają, należy ocenić ponownie:

  • leczenie niefarmakologiczne i stosowanie się do niego pacjenta,

  • czynniki psychologiczne,

  • złe stosowanie leku.

Dopiero w następnej kolejności można zmienić lek na inny. Nie zaleca się stosować jednocześnie dwóch preparatów z wyżej wymienionych.

Terapię lekami można włączyć dla utrzymania niższej masy ciała przy leczeniu niefarmakologicznym czy zabiegu chirurgii bariatrycznej.

Chirurgia

Chirurgiczne leczenie otyłości brzusznej jest wskazane u chorych z otyłością III stopnia (BMI ≥40 kg/m2) oraz otyłością II stopnia (35-39,9 kg/m2), jeżeli współwystępuje z przynajmniej jednym powikłaniem otyłości (np. nadciśnienie tętnicze czy cukrzyca typu 2), a zabieg operacyjny może pomóc w redukcji dalszych jej powikłań.

W przypadku III stopnia otyłości należy brać pod uwagę operację bariatryczną od razu. Można także włączyć leczenie farmakologiczne w ramach przygotowania do zabiegu.

Istnieją różne metody wykonywania operacji chirurgii bariatrycznej: rękawowa resekcja żołądka oraz wyłączenie żoładkowe z zespoleniem pętlowym lub Roux-Y. Decyzja, którą metodę wybrać podejmuje lekarz, biorąc pod uwagę kliniczny obraz pacjenta, jego preferencje, a także przeciwwskazania. W części ośrodków wymagane jest schudnięcie od 5 do 10% masy ciała przed operacją.

Operacja wykonywana jest laparoskopowo, to znaczy za pomocą narzędzi wprowadzanych przez uprzednio wykonane otwory w powłokach brzusznych. W szczególnych przypadkach konieczne jest operacyjne otwarcie brzucha.

Zobacz także: Jakie są dostępne formy leczenia otyłości? Zastrzyki, tabletki, chirurgia

Skutki otyłości brzusznej

Otyłość typu brzusznego niesie za sobą daleko idące konsekwencje. Jej powikłania dotyczą niemal każdego układu organizmu.

Choroby układu krążenia

Wśród najczęściej występujących powikłań możemy wymienić: nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca, zaburzenia rytmu serca czy udar mózgu.

Nadciśnienie tętnicze jest spowodowane nawet w 70% przez nadmiar tkanki tłuszczowej. Otyłość brzuszna sprzyja występowaniu nadciśnienia opornego na leczenie, co z kolei zaburza rytm dobowy ciśnienia. Z tego powodu zaleca się osobom chorym na ten rodzaj nadciśnienia ambulatoryjne mierzenie ciśnienia przez 24 godziny metodą ABPM.

Ryzyko migotania przedsionków jest również znacznie wyższe (nawet o połowę) niż w populacji o masie ciała mieszczącej się w granicach normy. Z kolei zwiększony wskaźnik WHR wpływa na ryzyko zawału bardziej niż palenie tytoniu, płeć czy wiek.

Cukrzyca typu 2

Ryzyko wystąpienia stanu przedcukrzycowego czy cukrzycy typu 2 rośnie proporcjonalnie do wzrostu wskaźnika BMI, chorzy na otyłość mają nawet 90-krotnie większe prawdopodobieństwo zachorowania niż osoby z masą ciała w normie.

Inne zaburzenia metaboliczne

Obok cukrzycy, do zaburzeń metabolicznych możemy zaliczyć także niealkoholową stłuszczeniową chorobę wątroby, dyslipidemię aterogenną czy kamicę pęcherzyka żółciowego.

Zaburzenia hormonalne

Zaburzenia hormonalne (np. niedoczynność tarczycy, hipogonadyzm, hiperkortyzolemia) mogą być jednocześnie skutkiem, jak i przyczyną otyłości, co nie sprzyja jednoznacznej interpretacji badań pacjenta, jednak częściej są one wtórne do otyłości.

Wahania hormonów związane z otyłością mogą mieć wpływ także na problemy z zajściem w ciążę.

Schudnięcie jest istotnym elementem wyrównania poziomu hormonów.

Obturacyjny bezdech senny

Otyłość brzuszna znacznie przyczynia się do wystąpienia obturacyjnego bezdechu sennego. Badania wskazują, że 70-80% pacjentów z bezdechem sennym to osoby z nadwagą lub otyłością, dodatkowo predysponowanych do występowania nadciśnienia opornego na leczenie.

Nowotwory

Z otyłością brzuszną związane jest także - o czym rzadko się pamięta - część nowotworów złośliwych. Nadmiar tkanki tłuszczowej powoduje zwiększenie ryzyka raka endometrium, gruczolakoraka przełyku, raka nerki, raka jelita grubego, raka trzustki i raka piersi.

Choroba zwyrodnieniowa stawów i kręgosłupa

Nadprogramowe kilogramy nie są obojętne także dla stawów. Każde 5 kg masy ciała powyżej normy podnosi ryzyko wystąpienia tej choroby o 36%. Stąd również ważna rola aktywności fizycznej, która pozwala na rozwój masy i siły mięśniowej wzmacniających układ kostno-stawowo-mięśniowy.

Profilaktyka

Profilaktykę otyłości brzusznej stanowi zmiana stylu życia. Niezwykle ważne jest zbilansowane odżywianie całej rodziny, o odpowiedniej ilości kalorii dopasowanej do każdego indywidualnie. Kolejną istotną kwestią jest odpowiednio długi czas wysiłku fizycznego w całym tygodniu.

Warto zadbać także o ustabilizowanie leczeniem chorób przewlekłych, które mogą przyczyniać się do otyłości.

Bibliografia

Portal Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości, [online] [dostęp 31.12.2023], dostępny online:

https://ptlo.org.pl/resources/data/sections/114/ws_otylosc.pdf

Portal Medycyna Praktyczna, [online] [dostęp 31.12.2023], dostępny online:

https://www.mp.pl/nadwaga-i-otylosc/wytyczne/259333,rozpoznawanie-otylosci-oraz-chorob-towarzyszacych

Portal Medycyna Praktyczna, [online] [dostęp 31.12.2023], dostępny online:

https://www.mp.pl/pacjent/dieta/odchudzanie/radydietetyka/333000,otylosc-brzuszna-trzewna-u-mezczyzn-i-kobiet-jak-sie-jej-pozbyc

Portal Młodzi Lekarze Rodzinni, [online] [dostęp 31.12.2023], dostępny online:

https://mlodzilekarzerodzinni.pl/wp-content/uploads/2020/01/Zasadypost%C4%99powaniawnadwadzeioty%C5%82o%C5%9Bci2018-1.pdf

Portal Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej, [online] [dostęp 31.12.2023], dostępny online:

https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/dlaczego-otylosc-brzuszna-stanowi-zagrozenie-dla-zdrowia/

Portal Dietetyczna Bariatria, [online] [dostęp 31.12.2023], dostępny online:

https://dietetycznabariatria.pl/dieta-przed-operacja-bariatryczna-sprawdz-jak-sie-dobrze-przygotowac/

Inni czytali również

Antykoncepcja a dieta wegańska - jakie są zalecenia?
Antykoncepcja a dieta wegańska - jakie są zalecenia?

Dieta wykluczająca produkty odzwierzęce jest coraz częstszym sposobem odżywiania, zwłaszcza u młodych osób. Przyjmowanie antykoncepcji hormonalnej może wzbudzać pewne kontrowersje u osób stosujących dietę wegańską. Czym grozi bezmięsna dieta dla kobiety stosującej antykoncepcję hormonalną? Czy tabletki antykoncepcyjne są wegańskie? Na te i inne pytania znajdziesz odpowiedzi w poniższym artykule.Antykoncepcja hormonalna dostępna jest tylko na receptę (recepta online).

Artykuł
11.12.2023
Saxenda - Recepta online - e-Recepta z konsultacją | cena, dawkowanie, przeciwwskazania
Saxenda - Recepta online - e-Recepta z konsultacją | cena, dawkowanie, przeciwwskazania

Saxenda to wyrób leczniczy stosowany w celu redukcji masy ciała wykorzystywany w leczeniu otyłości oraz nadwagi. Substancją czynną leku jest liraglutyd będący analogiem naturalnie występującego hormonu w organizmie ludzkim GLP-1. Saxenda występuje pod postacią roztworu do wstrzykiwań i dostępna jest wyłącznie po okazaniu recepty lekarskiej.

Charakterystyka produktów leczniczych
14.02.2024
Co jeść  żeby schudnąć? Zdrowe nawyki żywieniowe na smukłą sylwetkę
Co jeść, żeby schudnąć? Zdrowe nawyki żywieniowe na smukłą sylwetkę

W środkach masowego przekazu co chwilę można spotkać reklamy nowych sposobów na odchudzanie. Cudowne diety odchudzające, magiczne preparaty - wszystko to ma pomóc ludziom schudnąć szybko i efektywnie. Takie metody mogą się okazać szkodliwe dla naszego zdrowia. Dlatego powinniśmy zdawać sobie sprawę, że najważniejsze w procesie odchudzania jest wykształcenie zdrowych nawyków żywieniowych.Zdrowe odżywianie jest kluczowe dla naszego zdrowia i dobrego samopoczucia. Nie powinno służyć tylko do zgubienia zbędnych kilogramów, ale stać się zdrowszym sposobem na życie. Tylko co dokładnie kryje się pod terminem "zdrowe odżywianie"? W jaki sposób powinniśmy się odżywiać, aby schudnąć i sobie nie zaszkodzić?

Artykuł
21.02.2024
Konsultacja z E-receptą za 49.99 ZŁ Tylko w najnowszej aplikacji!